oktober 2021 – Leven na narcisme

8 | Verandering

De vraag die iemand die nog in een relatie met een narcist zit, zich vaak stelt, is: is er hoop ? Kan deze man of vrouw veranderen ?

De hamvraag daarbij is natuurlijk zoals bij alles: WILLEN ze veranderen ?

In de literatuur* over narcisme lees ik dat mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis wel gedragingen kunnen veranderen, maar dat dit niet blijft hangen op lange termijn.

Empathie kan namelijk niet aangeleerd worden. En dat is een heel belangrijke eigenschap om te willen veranderen.

En de persoonlijkheidsstoornissen zijn een ingewortelde manier van omgaan met de wereld rondom en in hen, deze verstoren hun omgang met de medemens. Onder stress worden deze patronen sterker.

Mijn eigen ervaringen staven dit. In het begin was het probleem “een kort lontje”. Hiervoor ging hij enkele keren naar de therapeute. Hij kreeg een boekje mee over agressieregulatie. Dat heeft een week geholpen. Meestal de week dat er toen geen kinderen in huis waren. Dan was er volgens hem ook geen probleem, want zij waren de oorzaak.

Maar er waren natuurlijk altijd andere oorzaken die hem agressief maakten. Waren het de kinderen niet, dan was het iets op het werk, iemand op facebook die een verkeerde commentaar geplaatst had, iemand in het verkeer die te snel of te traag reed, als hij in de file gestaan had…

En natuurlijk was er de alcohol die alles nog 10 keer erger maakte. Elke vorm van stress deed hem naar de fles grijpen. Toen was er volgens hem ook daar nog geen probleem, want hij stond niet op met een drang naar alcohol. Hij begon gewoon te drinken zodra hij thuis was en stopte pas als hij knock-out in de zetel lag.

Natuurlijk na eerst mij een hele tijd uitgemaakt en vernederd te hebben, zodat ik als een klein hoopje ellende zat te huilen terwijl hij zijn roes uitsliep.

Naast het gebrek aan empathie is er ook de achteloosheid die het moeilijk maakt voor een narcist om te veranderen. Ze geven er gewoon niet om. Ze nemen zelden verantwoordelijkheid voor hun daden en zoeken altijd andere oorzaken of schuldigen.

Zo verloor mijn man na enkele incidenten en accidenten door dronken rijden zijn rijbewijs. Hij werkte indertijd voor een organisatie in thuisverpleging. De rechter liet zijn rijbewijs voor 2 weken inhouden, maar dat weerhield hem niet om toch met zijn autootje rond te blijven rijden. Zijn werkgever wist van niks.

Zijn motto was: wat niet weet, niet deert. En dat gold voor alles in zijn leven. Inclusief voor zijn omgang met mij. Het drinken, het roken, zijn geflirt met andere vrouwen…

Na enkele incidenten waaronder het rijden met een bromfiets terwijl hij gewoon met niets meer mocht rijden, ben ik zelfs zelf een keer gedagvaard geworden. Want de bromfiets had hij natuurlijk op mijn naam laten zetten en dus had ik volgens de rechtbank hem “laten rijden” ermee. Alsof ik hem zou kunnen tegenhouden hebben…

Op dat vlak verwijt ik het “systeem” in België toch veel. Blijkbaar is ook daar het inlevingsvermogen heel klein, en schatten ze de impact van alcoholisme op gezinnen helemaal niet realistisch in. Zo moet je als je de scheiding inzet en beroep doet op “dringende en voorlopige maatregelen”, meestal omdat je elke dag in angst leeft voor emotionele en fysieke mishandeling, toch nog een maand of 3 wachten eer er actie ondernomen wordt. Hoe is dat in hemelsnaam “dringend” ?

Nog zo’n staaltje van achteloosheid waren de verkeersboetes. Altijd zocht hij eerst een manier om er onderuit te komen. In plaats van gewoon te erkennen dat hij fout was en de boete te betalen. Idem voor mijn ex trouwens, voor beide mannen ben ik het al eens op een politiebureau mogen gaan uitleggen, met een smoes moeten komen onder hun druk. En dat terwijl ik al helemaal rood oploop als ik moet liegen. Gênant en vernederend. Maar dat hun niks schelen dus… Zolang zij er maar aan ontsnappen.

Ook mijn kinderen ondervonden er invloed van. Hoe vaak hij hen probeerde aan te raden om een leugentje om bestwil te verzinnen om ergens aan onderuit te komen, kan ik niet meer tellen. Ik maakte me er dan druk in. Ja, ik heb altijd mijn kinderen opgevoed om eerlijk te zijn en verantwoordelijkheid te nemen.

Zeker als het gaat om dingen waar ze eigenlijk niet eens schuld aan hebben, maar die een geval van overmacht waren. Geef dat dan gewoon toe, en ga geen uitvluchten verzinnen. Als je te laat komt omdat je je overslapen hebt, omdat je wekker niet afliep omdat er een electriciteitspanne was, zeg dat dan zo.

Ga geen fabeltjes verzinnen van de bus die niet kwam opdagen of een ongeval onderweg… Ik snap zelfs het nut van zulke leugens niet. Een geval van overmacht gaan verbloemen door een ander geval van overmacht. Met dat verschil natuurlijk dat het andere de “schuld” was van iemand anders. Zorgwekkend, zulke houding…

En zo kan ik talloze voorbeelden geven. Dus nee, ik geloof niet dat ze hun gedrag op lange termijn kunnen veranderen. Alles is altijd gericht op het ontwijken van verantwoordelijkheid, omdat ze die niet aankunnen. En dat is zo’n ingebakken overlevingsmechanisme dat daar weinig aan te doen is.

*_{Dr. Ramani Durvasula: Should I stay or should I go ? Surviving a relationship with a narcissist}

7 | Schijn bedriegt

Ik denk dat veel mensen heel raar opkeken toen ze op mijn toekomstige ex-man’s facebook pagina lazen dat het voorbij was tussen ons. Ik las reacties als “amai da’s snel gegaan” en “néé, en onlangs zagen jullie er nog zo gelukkig uit” …

Ten eerste, “snel” is het zeker niet gegaan. Ik heb 10 jaar lang diepe psychologische pijn en mishandeling gekend. Ik heb 100-en nieuwe kansen gegeven, 1000 keer vergiffenis geschonken. 1000 keer de spons erover gedaan en opnieuw begonnen.

Maar zo werkt het niet. Elke vernedering en scheldpartij sneed een beetje dieper in mijn hart. Tot het een wonde creëerde die niet meer te genezen was. Elke “sorry” legde een pleister op de wonde, nadat hij eerst de vorige er met bruut geweld had afgetrokken en de wonde weer volop deed bloeden. En dan sneed hij de wonde nog wat dieper, en probeerde dan met een miniscuul verbandje dat weer dicht te maken, alsof er niks gebeurd was.

Ten tweede: facebook is een droomwereld. Voor sommigen mooie dromen, voor sommigen nachtmerries en oorlog. Maar het is vooral schijn.

De laatste foto’s die in overvloed getoond werden, waren van onze idyllische reis naar het prachtige Griekenland. En op de helft van die mooie foto’s stond ik, met volle open glimlach. Zogezegd stralend aan het genieten. Maar de goeie observeerder zal gezien hebben dat mijn ogen niet mee lachten.

Waarom deed ik dan mee met die hypocrisie ? Laat me dat even schetsen.

Het begon al op onze heenreis in het vliegtuig. Manlief stond klaar met zijn smartphone om opnames te maken van onze vlucht, om mee te kunnen uitpakken op zijn facebook pagina. Vroeger was hij de galanterie zelve, liet mijn genieten voorop gaan. Omdat, zoals hij dat altijd zei, ik dat verdiende. Mijn vorige man zou nooit mijn geluk voor laten gaan hebben. En romantische reizen waren er al zeker niet bij. Maar mijn nieuwe man, die bewoog hemel en aarde om mij blij en gelukkig te maken.

Ik besef nu dat dit echter een secundaire bedoeling had. Toen ik pas moeder werd, zei mijn gynaecoloog dat ik eerst mezelf goed moest verzorgen. Want: blije mama = blije baby. Ik denk dat dit ook opgaat voor een narcist. Blije partner = blije narcist. Want dan blijft die partner de narcist ook voeden.

In elk geval, de man die in het begin me op handen droeg, vroeg nu met tegenzin waar ik wilde zitten. Ik wist dat hij bij het raam wilde zitten, maar ik wilde ook naar buiten kunnen kijken en wist dat hij dan het zicht helemaal zou blokkeren met constant zijn smartphone ervoor. Plus dat het naar buiten kijken mij toch wat rust gaf. De laatste tijd had ik dat veel nodig doch kreeg ik het heel weinig gevonden.

Dus met veel tegenzin liet hij me aan het raam zitten. Waarna ik de hele tijd een smartphone naast mijn gezicht gehad heb, tegen het raam en zijn groeiende ergernis voelde.

Tegen dat we goed en wel geland waren, was die in zulke mate gegroeid, dat al wat ik deed, zoals te traag mijn spullen pakken, te traag wandelen naar de plaats om onze bagage op te halen, mijn jasje laten vallen, … had een sneer als resultaat, en liefst luid genoeg zodat de omstaanders het konden horen. Waarbij ik in de grond zakte van schaamte. Meestal bleven die vernederingen privaat en waren alleen mijn kinderen er getuige van. Maar blijkbaar waren we een level omhoog gegaan: vernederd worden in het openbaar. En als ik eerlijk ben, waren we dat level eigenlijk al een tijdje gepasseerd.

Na zo’n vernederingssessie, die meestal een kwartier of zo duurt, veranderde hij dan weer van persoonlijkheid en was hij tijdelijk weer normaal. Of toch ongeveer. Tot ik hem weer ergens mee ergerde.

Intussen was ik het natuurlijk ook beu en toen hij doodleuk de mooie zee aanschouwde als we de luchthaven buitenkwamen en onze eerste mooie selfie (voor facebook vanzelfsprekend) wilde nemen, kon ik het écht niet opbrengen om “mooi te lachen”. Hij bekeek de mooie foto met zijn zuur kijkende vrouw en werd woedend.

Dit resulteerde in een busrit naar het hotel, vol met medelandgenoten, waarin ik constant luid vernederd werd. Over mijn gewicht, en nog vele dingen die ik me niet meer herinner. Want ik had geleerd om te overleven door op dat moment “uit te tunen”, mezelf proberen af te sluiten en te hopen dat het snel voorbij was en hij weer zou switchen naar een enigszins normale man.

En het resultaat ? Alle 100-en mooie foto’s die nadien getrokken werden op de reis hadden een mooi lachende vrouw er op.

Wat hem niet tegenhield om mij op die reis nog vaak te vernederen en negeren. Maar da’s voor een later blogje. Ik wilde nu maar uitleggen hoe je soms mooie lachende mensen op foto’s kan zien die vanbinnen toch een stille dood aan het sterven zijn …

6 | Leugens

Tijdens de 7 jaren van alcoholisch misbruik heb ik veel leugens moeten slikken. Ik vond dat toen al bijzonder zwaar, wat ik tijdens en achteraf allemaal ontdekte. Zwaarder bleek het nog toen hij, tijdens een periode van nuchter zijn, toegaf wat ik allemaal nooit geweten heb. Ik vond dat toen sterk, dat hij dat kon toegeven. Nu besef ik dat het ook alweer een taktiek was om mijn vertrouwen opnieuw te winnen.

Want blijkbaar had hij intussen achter mijn rug het alcoholisme vervangen door een andere verslaving, twee eigenlijk: nicotine en cafeïne. Ja, ik weet het, het zijn meer algemeen aanvaarde verslavingen en worden aanzien als minder schadelijk dan alcohol, toch in termen van impact op relaties.

Met cafeïne heb ik helemaal geen probleem, ware het niet dat ik het toch zorgelijk beschouwde dat hij minstens 2 liter cola dronk op een dag, en waarschijnlijk toch wel ook een liter of meer koffie. En intussen maar klagen over zijn maagpijn. Maar kom, het had ogenschijnlijk geen invloed op zijn gedrag, dus ik heb er nooit iets van gemaakt. Ik geef het gewoon even mee dat het heel erg kenmerkend was dat het cafeïneverbruik enorm steeg nadat hij gestopt was met alcohol.

Wat me wél mateloos stoorde, was het roken. Ik ben iemand die heel gevoelig is aan de geur van sigaretten, zodra iemand rookt in mijn buurt als ik aan het eten ben, moet ik gewoon stoppen met eten, ik word er gewoon misselijk van.

En dat wist hij van in het begin van onze relatie. Dat was voor mij ook een deal breaker, ook dat wist hij.

Dus toen hij opnieuw begon met roken (had hij volgens hem 10 jaar niet meer gedaan), verstopte hij het op alle mogelijke manieren. Dat zou je kunnen begrijpen, als hij bang was voor mijn reactie. Maar ik merkte vaak de geur op en als ik dit uitsprak, was het altijd “omdat hij bij een aantal rokers gestaan had”. En het is nu net dat wat me het ergste stoorde: het liegen, recht in mijn gezicht. Die ogen, die ik altijd onvoorwaardelijk vertrouwd had, die me beloofd hadden altijd eerlijk tegen me te zijn, die ogen keken me recht in de mijne en zworen dat hij zelf niet rookte.

De periode waar ik nu over spreek, dateert van 5 jaar na ons huwelijk. En ook al beweert hij nog altijd dat hij pas toen opnieuw is beginnen roken (volgens hem omwille van stress door zijn opleiding en het overlijden van zijn vader), herinner ik me al iets gelijkaardigs rond ons huwelijk zelf.

Enkele maanden voor ons huwelijk is hij namelijk in psychiatrische opname geweest, en ook daar merkte ik die geur toen al op. Opnieuw was het “omdat hij altijd bij een groepje rokers buiten stond”.

Maar op de vooravond van ons huwelijk was er ook al een incident (dat ik later meer uitgebreid zal vertellen) waarbij ik een gesprek hoorde tussen hem en een medebewoonster van de instelling, waarbij hij haar bezwoer dat niemand van hen mij mocht vertellen dat hij rookte.

Ik heb hem er toen mee geconfronteerd, en zijn reactie was dat het maar een occasionele sigaret was, om mee te doen, sociaal roken dus, en dat hij niet “terug aan het roken was”. Zelfs nadat ik ook eens een pakje sigaretten vond in zijn rugzak, hij “hield die toen alleen maar bij” voor een medebewoonster omdat die geen handtas bij zich had op dat moment.

En ik geloofde hem. Alweer vertrouwend op die ogen die me gezworen hadden dat ze nooit tegen me zouden liegen.

Als ik hem hier achteraf, nu jaren later, nog eens over aansprak, kreeg ik altijd de reactie dat het leugentjes om bestwil waren, om mij niet boos te maken. Maar het probleem is dat ze niet alleenstaand waren. Intussen had hij me al zeker 3 keer gezworen ermee te stoppen, mij demonstratief elke keer zijn “laatste pakje” gegeven. Om hem na enkele dagen alweer te betrappen met een sigaret en zijn ochtend kopje koffie.

En ja, je kan me bekrompen noemen omdat ik echt een probleem heb met dat roken. Maar het zijn vooral de leugens en het verraad dat ik elke keer voelde bij de gebroken beloftes, die me pijn deden.

Vooral omdat ik niet meer in blind vertrouwen in die ogen van hem kon kijken, zonder me af te vragen of hij het deze keer meende.

En vooral het feit dat hij zo kon liegen, zonder scrupules of schuldgevoel. Omdat hij het gerechtvaardigd vond om te liegen. Dat is iets dat me later heel erg is beginnen opvallen. Hoe gemakkelijk hij kon liegen tegen mensen om zich uit situaties te redden. En hoe heel normaal dat hij dat vond.