De vraag die iemand die nog in een relatie met een narcist zit, zich vaak stelt, is: is er hoop ? Kan deze man of vrouw veranderen ?
De hamvraag daarbij is natuurlijk zoals bij alles: WILLEN ze veranderen ?
In de literatuur* over narcisme lees ik dat mensen met een narcistische persoonlijkheidsstoornis wel gedragingen kunnen veranderen, maar dat dit niet blijft hangen op lange termijn.
Empathie kan namelijk niet aangeleerd worden. En dat is een heel belangrijke eigenschap om te willen veranderen.
En de persoonlijkheidsstoornissen zijn een ingewortelde manier van omgaan met de wereld rondom en in hen, deze verstoren hun omgang met de medemens. Onder stress worden deze patronen sterker.
Mijn eigen ervaringen staven dit. In het begin was het probleem “een kort lontje”. Hiervoor ging hij enkele keren naar de therapeute. Hij kreeg een boekje mee over agressieregulatie. Dat heeft een week geholpen. Meestal de week dat er toen geen kinderen in huis waren. Dan was er volgens hem ook geen probleem, want zij waren de oorzaak.
Maar er waren natuurlijk altijd andere oorzaken die hem agressief maakten. Waren het de kinderen niet, dan was het iets op het werk, iemand op facebook die een verkeerde commentaar geplaatst had, iemand in het verkeer die te snel of te traag reed, als hij in de file gestaan had…
En natuurlijk was er de alcohol die alles nog 10 keer erger maakte. Elke vorm van stress deed hem naar de fles grijpen. Toen was er volgens hem ook daar nog geen probleem, want hij stond niet op met een drang naar alcohol. Hij begon gewoon te drinken zodra hij thuis was en stopte pas als hij knock-out in de zetel lag.
Natuurlijk na eerst mij een hele tijd uitgemaakt en vernederd te hebben, zodat ik als een klein hoopje ellende zat te huilen terwijl hij zijn roes uitsliep.
Naast het gebrek aan empathie is er ook de achteloosheid die het moeilijk maakt voor een narcist om te veranderen. Ze geven er gewoon niet om. Ze nemen zelden verantwoordelijkheid voor hun daden en zoeken altijd andere oorzaken of schuldigen.
Zo verloor mijn man na enkele incidenten en accidenten door dronken rijden zijn rijbewijs. Hij werkte indertijd voor een organisatie in thuisverpleging. De rechter liet zijn rijbewijs voor 2 weken inhouden, maar dat weerhield hem niet om toch met zijn autootje rond te blijven rijden. Zijn werkgever wist van niks.
Zijn motto was: wat niet weet, niet deert. En dat gold voor alles in zijn leven. Inclusief voor zijn omgang met mij. Het drinken, het roken, zijn geflirt met andere vrouwen…
Na enkele incidenten waaronder het rijden met een bromfiets terwijl hij gewoon met niets meer mocht rijden, ben ik zelfs zelf een keer gedagvaard geworden. Want de bromfiets had hij natuurlijk op mijn naam laten zetten en dus had ik volgens de rechtbank hem “laten rijden” ermee. Alsof ik hem zou kunnen tegenhouden hebben…
Op dat vlak verwijt ik het “systeem” in België toch veel. Blijkbaar is ook daar het inlevingsvermogen heel klein, en schatten ze de impact van alcoholisme op gezinnen helemaal niet realistisch in. Zo moet je als je de scheiding inzet en beroep doet op “dringende en voorlopige maatregelen”, meestal omdat je elke dag in angst leeft voor emotionele en fysieke mishandeling, toch nog een maand of 3 wachten eer er actie ondernomen wordt. Hoe is dat in hemelsnaam “dringend” ?
Nog zo’n staaltje van achteloosheid waren de verkeersboetes. Altijd zocht hij eerst een manier om er onderuit te komen. In plaats van gewoon te erkennen dat hij fout was en de boete te betalen. Idem voor mijn ex trouwens, voor beide mannen ben ik het al eens op een politiebureau mogen gaan uitleggen, met een smoes moeten komen onder hun druk. En dat terwijl ik al helemaal rood oploop als ik moet liegen. Gênant en vernederend. Maar dat hun niks schelen dus… Zolang zij er maar aan ontsnappen.
Ook mijn kinderen ondervonden er invloed van. Hoe vaak hij hen probeerde aan te raden om een leugentje om bestwil te verzinnen om ergens aan onderuit te komen, kan ik niet meer tellen. Ik maakte me er dan druk in. Ja, ik heb altijd mijn kinderen opgevoed om eerlijk te zijn en verantwoordelijkheid te nemen.
Zeker als het gaat om dingen waar ze eigenlijk niet eens schuld aan hebben, maar die een geval van overmacht waren. Geef dat dan gewoon toe, en ga geen uitvluchten verzinnen. Als je te laat komt omdat je je overslapen hebt, omdat je wekker niet afliep omdat er een electriciteitspanne was, zeg dat dan zo.
Ga geen fabeltjes verzinnen van de bus die niet kwam opdagen of een ongeval onderweg… Ik snap zelfs het nut van zulke leugens niet. Een geval van overmacht gaan verbloemen door een ander geval van overmacht. Met dat verschil natuurlijk dat het andere de “schuld” was van iemand anders. Zorgwekkend, zulke houding…
En zo kan ik talloze voorbeelden geven. Dus nee, ik geloof niet dat ze hun gedrag op lange termijn kunnen veranderen. Alles is altijd gericht op het ontwijken van verantwoordelijkheid, omdat ze die niet aankunnen. En dat is zo’n ingebakken overlevingsmechanisme dat daar weinig aan te doen is.
*Dr. Ramani Durvasula: Should I stay or should I go ? Surviving a relationship with a narcissist
Leven na narcisme 