Hoe herken je narcisme? Dat is de vraag waar velen onder ons mee worstelen. Want soms lijken verhalen en kenmerken overeen te komen, maar dan is er dat ene kenmerk waarvan je denkt “nee, dat klopt toch niet”. En je gebruikt dat weer om je opnieuw te verschuilen in ontkenning.
We hebben het allemaal meegemaakt. De verschillende fases. De ontkenning. De excuses. De hoop waar we ons aan vast hielden.
Soms kan één ding dat niet klopt met het plaatje je hele beeld onderuit halen.
Hoe herken je dus narcisme?
Als iemand me die vraag stelt, stuur ik hen mijn 30-kenmerkenlijst door. Die kan je simpel afvinken en daarbij geldt de regel: hoe meer kenmerken je kan afvinken, hoe zekerder je kan zijn dat je met een narcistische persoon te maken hebt.
(hier kan je die lijst aanvragen)
In het algemeen kan je stellen dat narcistische personen minstens deze 5 kenmerken vertonen:
1) Ze hebben geen empathie.
2) Ze vinden dat ze boven de regels staan (zoals verkeersregels), of dat ze een speciale behandeling verdienen (als klant).
3) Ze vinden zichzelf groots en verkondigen dat ze het voorbeeld volgen van grootse persoonlijkheden (religieuze figuren, humanitaire helden zoals Ghandi, Nelson Mandela…). Maar achter gesloten deuren doen ze zelf het tegenovergestelde.
4) Ze zijn heel oppervlakkig. Ze pronken graag (op sociale media…) met hun leven, hun partner, hun verwezenlijkingen…
5) Ze reguleren heel slecht hun emoties. Stemmingswisselingen, uitbarsten zonder aanleiding, overdreven reacties…
Daarnaast gebruiken ze bijna allemaal dezelfde taktieken om hun slachtoffers binnen te halen, aan zich te binden, hun leven miserabel te maken en hen trauma te bezorgen:
1) Gaslighting: ze verdraaien de realiteit van hun slachtoffers, zodat deze gaan geloven dat ze gek zijn, dat ze dingen verkeerd zien of interpreteren…
2) Narcistisch misbruik: dagelijkse vernederingen, uitschelden, negeren, uitlachen…
3) Traumabond: eerst zorgen ze ervoor dat ze hun slachtoffer zo charmeren dat deze het gevoel krijgt dat ze soulmates zijn, om dan plots hen slecht te behandelen. Het afwisselen van deze periodes brengt het slachtoffer in de war en op den duur gelooft het dat dit zo hoort te zijn.
Wat maakt het moeilijk om “op het eerste zicht” te stellen dat iemand narcistisch is?
Wel, dat komt omdat narcisme eigenlijk een spectrum is. Ze vertonen allemaal bovenvermelde gedragingen, maar daarnaast kan je ze ook onderverdelen in een aantal soorten die in meer of mindere mate beantwoorden aan bepaalde voorwaarden.
Ik heb de proef op de som genomen met mijn nex. En ik ben tot de conclusie gekomen dat hij een combinatie is van:
- een somatische narcist: veel bezig met zijn uiterlijk, houdt van de jacht op potentiële bedpartners (hij sprak er altijd van dat hij vroeger op de feromonen van vrouwen af ging), gevoelig voor verslavingen, zoekt de randjes op (flirt graag)
- een grandioze narcist: arrogant, zonder empathie, overdrijft graag zijn prestaties, praat veel en vooral over zichzelf, gebruikt verbaal en fysiek misbruik
- een verborgen narcist: kan verlegen zijn, bescheiden en charmant overkomen, kan slecht met stress omgaan, wordt woedend als iets niet lukt, hunkert naar bewondering
- een antagonistische narcist: lokt graag ruzie uit, snel ontvlambaar, manipuleert voor eigen gewin, heel wantrouwig
- een filantropische narcist: doet zichzelf voor als empathisch en genereus, ziet zichzelf als altruïstisch, wil gezien worden als betrouwbaar en ondersteunend, extreem toegewijd aan goede doelen, vrijwilligerswerk, heeft het vaak over een missie of een roeping,komt graag over als een martelaar, reageert sterk op onrecht, is hierdoor hypocriet omdat hij zelf alleen gericht is op zijn eigen behoeften
- een kwaadaardige narcist: geen schuldgevoelens over zijn destructief gedrag, paranoïde, voelt zich superieur, geen empathie, buit mensen uit, impulsief, prikkelbaar, roekeloos en wraakzuchtig,verbaal en fysiek geweld, haalt plezier uit het pijnigen van anderen, wantrouwt zijn eigen partner, zoekt overal iets achter, is constant uit op wraak
Ik moet eerlijk bekennen, de lijst met 30 kenmerken was voor mij al een openbaring toen ik die voor het eerst afvinkte. Maar de verschillende soorten zo bij elkaar gebundeld zien deed me toch even naar adem snakken.
Een ziekte komt altijd met een lijst symptomen. Naarmate je meer symptomen vertoont, hoe meer je lijdt onder deze ziekte.
Hetzelfde is waar voor narcisme.
Onlangs zag ik een post van een psychologe die zei dat ze soms aangesproken wordt omdat ze niet genoeg “compassie” vertoonde voor mensen met narcisme.
Ze antwoordde, en ik volg haar helemaal hierin, dat in haar behandeling van cliënten die trauma hebben, veroorzaakt door deze narcistische personen, het niet uitmaakt of die het met opzet deed, of dat zijn gedrag kwam door een slechte jeugd: het maakt het effect en het trauma niet minder.
Als iemand je per ongeluk neerschiet met een pistool, ben je nog altijd gewond. Ook al bedoelde die het niet zo, hij had toch een wapen gekocht en beslist om het te gebruiken.
Narcistische personen zijn verantwoordelijk voor hun eigen gedrag.
Als ze drinken en hierdoor hun partner misbruiken, kunnen ze daarmee stoppen. Als ze gewelddadig zijn en hun partner pijn doen, kunnen ze daarmee stoppen.
Ik zeg niet dat het gemakkelijk zou zijn, maar ze kunnen beslissen om de cyclus te doorbreken.
Weet je wie er niet kon beslissen om geen trauma op te lopen door hun gedrag?
Hun slachtoffers.
Die hadden geen keuze.
En ja, ik hoor sommigen dan al zeggen: “jawel, ze kunnen uit de relatie stappen”.
Maar eer ze beseffen dat ze dat kunnen, is de schade al gebeurd. Want in hun genereuze persoonlijkheid die mensen 1000 kansen geeft, kunnen ze lange tijd niet geloven dat hun “geliefde” zou blijven kiezen om hen te misbruiken.
Want ja, ik geloof dat het een keuze is. Als je een vriend of kennis op een normale menselijke manier kan behandelen, en achter gesloten deuren je eigen partner en kinderen mishandelt, is dat een keuze.
Een andere uitspraak die wij, hulpverleners, coaches, therapeuten vaak horen is: zeg niet te snel dat je ex een narcist is.
Zucht… hier kan ik een heel boek over schrijven.
Ja, ik weet dat je een onderscheid moet maken tussen “narcist” en “narcistische persoon”.
Narcist mag je alleen iemand noemen die een diagnose kreeg.
Ten eerste: die zal zelden naar een psychiater gaan voor een diagnose, behalve voor depressie zodat hij nog sympathie kan krijgen ook.
Ten tweede: waarom niet? Iemand die liegt, noem je een leugenaar.
Dus iemand die narcistisch gedrag vertoont, mag je voor mijn part een narcist noemen.
Ten derde: ken je die uitdrukking “als het loopt als een eend en kwaakt als een eend, dan is het een eend”?
Als je ex je mishandelde en heel veel narcistisch gedrag vertoonde, mag je zeggen dat je ex een narcist is. Echt waar.
Ik begrijp wel dat het ook een soort van scheldwoord geworden is. Net als de jeugd tegenwoordig ook iemand die gedrag vertoont “buiten de norm” een autist noemt.
Als moeder van 2 jongeren met autisme begrijp ik dat je niet zomaar met die term mag gooien. Net als je niet zomaar met de term narcist mag gooien.
Maar dat wil niet zeggen dat je het zomaar mag verwerpen.
Als je echt naar het verhaal van een slachtoffer van een narcistische persoon luistert, zal je snel het verschil zien.
Maar dan moet je dat echt willen.
Echt luisteren.
En hoeveel mensen doen dat tegenwoordig?
Wil je écht begrijpen wat narcisme is, hoe je het herkent en – nog belangrijker – hoe je jezelf ertegen kan beschermen?
Volgende week hou ik hier een lezing over bij de organisatie Similes.
Wanneer: dinsdag 5 november om 19u45
Waar: Grimbergen
Je kan je hier inschrijven.
Wie ben ik?
Ik ben Noëlla, een overlever van 10 jaar narcistisch misbruik. Jaren waarin ik langzaam brak en mezelf volledig kwijtraakte. Maar stap voor stap heb ik mijn kracht hervonden. Vandaag sta ik sterker dan ooit, en dat gun ik jou ook.
Ik wil je helpen om weer heel te worden, om de pijn en manipulatie los te laten en écht opnieuw te beginnen.
In mijn RESTART traject leer ik je hoe je je ex emotioneel kan loslaten, hoe je weer grip krijgt op je leven, en hoe je hem laat zien dat de beste wraak geen haat is – maar gelukkig worden zonder hem.
Sta sterker op dan ooit en begin jouw herstel met RESTART.
Hier vind je meer info.
Leven na narcisme 