Ik hoor vaak dat mensen aanklagen dat narcisme een hype is, dat je niet zomaar mag zeggen dat je ex een narcist is… Ervaring leert me dat degenen die zulke uitspraken doen, dikwijls zelf narcistische personen zijn, ofwel de flying monkeys van een narcist.
Een flying wat? Ja, een flying monkey. Vertaald naar het Nederlands: een vliegende aap. Vraag me niet wie er die term uitgevonden heeft, maar in het Engels klinkt het beter, dus ik gebruik de Engelse term, want de betekenis komt niet zo over in het Nederlands.
Taalkunde terzijde, wat is een flying monkey juist? Een flying monkey is eigenlijk gewoon een helper van een narcist, vaak zonder dat ze dat zelf doorhebben. Zo zou je het kunnen zeggen:
“Een ‘flying monkey’ is iemand die door een narcist wordt ingezet om hun werk voor hen te doen. Dat kan zijn: informatie over jou doorgeven, druk op je zetten, of jou proberen te overtuigen dat de narcist gelijk heeft. Vaak denkt die persoon dat ze gewoon helpen of bemiddelen, maar eigenlijk spelen ze het spel van de narcist mee.”
Vergelijk het met de film The Wizard of Oz: de boze heks stuurt vliegende aapjes op pad om haar vuile werk te doen. In het echte leven zijn dat vaak vrienden, familieleden of collega’s die onbewust boodschappen van de narcist doorgeven of jou proberen te manipuleren.
Als ik zo over deze term nadenk, ben ik me er bewust van dat ik zelf een flying monkey geweest ben, als zijn partner. Zo probeerde ik zijn kinderen ervan te overtuigen om meer op bezoek te komen bij hun papa, terwijl ik goed genoeg wist dat dat niet gezond was voor hem.
Waarom deed ik dat dan? Beschaamd moet ik toegeven: uit zelfbescherming. Als ze op bezoek waren, was hij lief, zorgzaam. Hij maakte grapjes. Hij was even twee dagen niet boos op me omwille van de meest gekke redenen. Tot ze weer vertrokken waren. Dan kwam de nare man weer boven, want hij kreeg nooit een duidelijk antwoord wanneer ze weer zouden komen, en dat frustreerde hem heel erg.
Dus ja, het was fijner voor mij als ze regelmatig kwamen. Dus toen hij op een keer voor de zoveelste keer in het ziekenhuis lag omdat hij een dronken ongeval had, en zijn jongste me aan de telefoon vroeg of hij gedronken had, loog ik. De eerste keer toch. Ik voelde me zo slecht over die leugen, dat ik bij de volgende gelegenheid, jaren later, toen ik de vraag opnieuw kreeg, deze keer de waarheid vertelde. Maar toen was ik er voor mezelf al uit dat ik er een einde aan moest maken, en had ik het gehad met voor hem op te komen en zijn daden te vergoelijken naar anderen.
Maar goed, daar gaat mijn blog niet over. Mensen die dus klagen dat “wij” te snel zeggen dat onze ex een narcist is, vallen dus meestal in de categorie “flying monkey”, ofwel druipt het narcistisch gedrag er zelf van af.
Zo getuige een post die ik onlangs las in één van de facebookgroepen die ik volg. Daarin steunen we elkaar en zijn er geen vooroordelen. Meestal niet. Af en toe lijkt er wel een narcistische persoon zelf in te infiltreren. Je merkt dat meestal aan de aanvallende toon waarmee die praat en mensen in twijfel gaat trekken. Ze beseffen dat natuurlijk zelf niet – want welke narcist is nu zelfbewust – maar je haalt ze er zo uit.
En toch geef ik ze meestal nog het voordeel van de twijfel, en reageerde ik zoals ik meestal reageer op die vraag of aantijging. Ik zeg dan: “Wat maakt het uit of de persoon een labeltje heeft gekregen van een psychiater. Als hij narcistisch gedrag vertoont en zijn medemens(en) traumatiseert, zijn de gevolgen even erg, label of niet”. De reactie was veelzeggend: “Jullie zijn zelf narcistisch, ik weet genoeg, doei!”
Projectie en aanvallen, we kennen het allemaal goed genoeg, nietwaar?
Maar waarom is het nu zo moeilijk om echt vast te stellen of iemand “echt” narcistisch is? Wel, dat komt omdat er meerdere “soorten” zijn. En de meesten zijn dan nog een mix van soorten. De openlijke narcist is het gemakkelijkst te herkennen. Die doet alsof hij overal de beste is, de slimste, de grootste… Die zie je al van ver afkomen. Daar kan je ook het gemakkelijkst mee leren omgaan: je sluit je af, je reageert niet op hem… en niemand gaat je dat kwalijk nemen, want ze zien allemaal ook zijn narcistisch gedrag. Hetzelfde geldt voor de antagonistische narcist en de kwaadaardige narcist. Die vallen je overal openlijk aan, proberen altijd negatieve reacties uit te lokken, zijn impulsief en roekeloos…
De meer “gevaarlijke” soorten zijn de verborgen narcist en de filantropische narcist, omdat die op het eerste zicht “goeie” mensen lijken, gevoelige en empathische zielen. Maar achter de schermen vertonen ze hetzelfde gedrag als voornoemde soorten. Daarnaast manipuleren ze je ook met gaslighting (dat is iemand bewust laten twijfelen aan zijn eigen herinneringen, gevoelens of gezond verstand om macht of controle te krijgen), vernederen ze je, lachen je uit, minimaliseren je gevoelens… Terwijl ze voor de buitenwereld de ideale partner spelen.
Als ik terugdenk aan het gedrag van mijn narcistische ex, zie ik van alle soorten wat in hem.
Toen ik hem leerde kennen, was hij een manager en vertoonde hij vooral het gedrag van een openlijke narcist. Maar in de lovebombing fase (overdonderen met liefde) toonde hij zich gevoelig en empathisch en leek hij bekommerd om het leed van de wereld. Dat trok me erg in hem aan. Hij praatte vaak over hoe jammer hij het eigenlijk vond dat hij door zijn vroegere schoonvader “gedwongen” was om ambitieus te zijn, (want anders was hij niet goed genoeg voor diens dochter) en dat hij liever een zorgende rol had opgenomen in de maatschappij.
Dus toen hij in een burn-out terechtkwam en een carrièreswitch wilde maken, leek het beroep van zorgkundige een logische keuze. Ik twijfelde er geen moment aan dat hij er goed in zou zijn. En hij ook niet, al was het niet op de manier die ik voor ogen had. In het begin leek het allemaal te draaien om “het verzorgen van oude mensen”, maar begon hij zich al snel te profileren als beter-weter en begon hij collega’s de les te spellen en zelfs veranderingen af te dwingen bij de directie van de zorginstellingen waar hij werkte. Want hij was manager geweest, dus hij had de perfecte expertise van beide jobs, dus hij wist het beste waar het schoentje wrong in de organisatie.
Als hij dit thuis aan me vertelde, geloofde ik dat ook. Hij klonk altijd zo zelfzeker en overtuigd van zijn standpunt. Na een tijd vertelde hij soms ook over reacties van zijn collega’s (meestal om zijn verontwaardiging erover uit te drukken) en begon ik in te zien dat hij het misschien toch niet altijd bij het juiste eind had. Hij stelde zich soms ook heel hard op naar zijn “cliënten”, de zorgbehoevende mensen waarvoor hij moest zorgen. Hij wees hen hard terecht als ze – naar zijn mening – verwend of hooghartig gedrag vertoonden, en uit zijn uitleg kon ik soms ook begrijpen dat hij hen soms ook letterlijk hardhandig behandelde.
Dat joeg me schrik aan. Maar, ook weer egoïstisch van mij, dacht ik dan vooral aan het feit dat hij zijn job zo kon verliezen. En dan zat ik weer de hele tijd thuis met een gefrustreerde man. Het was altijd in mijn belang dat hij gelukkig was in zijn job, met zijn kids… in het algemeen met zijn leven buitenshuis. Want daar kon ik geen invloed op uitoefenen. Thuis kon ik nog proberen de situatie onder controle te houden. Dacht ik toen. De waarheid was natuurlijk dat ik helemaal niets onder controle had. De enige die ten alle tijde de touwtjes in handen had over wat er gebeurde en hoe het gebeurde, was hij.
Zijn gedrag was ook kenmerkend voor narcisme op die manier dat hij ervan overtuigd was dat wetten en grenzen nooit voor hem golden. Op een gegeven moment werkte hij voor een organisatie die mobiel hulpbehoevenden gingen verzorgen en had hij na zijn dienst een aanrijding met zijn bedrijfswagen. Vanzelfsprekend had hij toen weer gedronken en de politie trok zijn rijbewijs in voor 14 dagen. Hij liet het na om dit te laten weten aan zijn werkgever en bleef gewoon zijn job doen.
Zijn overtuiging dat hij extreem intelligent was, werd tegengesproken door het feit dat hij, ook onder invloed alweer, op zijn facebookpagina hierover getuigde. Niet in detail natuurlijk. Maar eerst ging hij klagen over de intrekking van zijn rijbewijs en daarna postte hij foto’s als hij aan het werk was om te getuigen hoe goed hij toch was in zijn job en voor zijn “menskes”. Als hij dan weer nuchter was, haalde hij die posts er snel weer af, maar genoeg mensen hadden het gezien intussen en niet lang daarna liep hij tegen de lamp en verloor hij zijn job.
Zijn verontwaardiging werkte hij natuurlijk thuis uit, op mij. Gelukkig was hij vlot van tong en had hij snel een andere job. In die periode waren mijn kids er gelukkig nooit, want na een incident (een poging van mij om te verdwijnen), had hun vader besloten hen bij hem te houden. En ik kon het hem niet kwalijk nemen.
Ik heb hen twee jaar moeten missen. Twee jaar waarin ik hen sporadisch een namiddag mocht gaan halen (onder voorwaarde dat mijn narcistische man niet thuis was) en voor de rest weinig contact met hen had. Mijn hart brak en ik huilde elke dag in stilte. Veel zorgzaamheid kregen ze ook niet bij hun vader, maar ik wist dat ze tenminste veilig waren. Zo zie je maar, dat de typische afzondering waar je in terecht komt, niet alleen geldt voor familie en vrienden, maar soms ook voor je eigen kinderen. Alweer een ingrijpend gevolg van een relatie met een narcistische persoon.
Het is voor overlevers van zo’n relatie vaak heel moeilijk om over deze dingen te praten. Je krijgt dan uitspraken te horen als “Maar je kinderen gaan toch voor alles? Hoe heb je dat kunnen toelaten?” “Hoe kon je daar dan nog zoveel jaren bij blijven?” “Zag je dan niet hoe hij/zij was?”
De schuldgevoelens waarmee je uit zo’n relatie komt, zijn hartverscheurend. Ja, ik zag het allemaal. Ja, ik wilde mijn kinderen ook boven alles stellen.
Maar hij had ook goeie periodes, die me bleven doen hopen dat het toch nog goed kon komen. Ook al wist ik diep vanbinnen dat ik hem uiteindelijk hier nooit voor zou kunnen vergeven.
Ik voelde me verlamd. Ik voelde me machteloos. Waardeloos. Ruggegraatloos.
Ik was de hele tijd bang. Voor zijn stemmingswisselingen. Voor zijn agressief gedrag. Voor zijn haat.
Wist je dat er zoiets bestaat als secundair trauma? Dat is extra trauma dat bovenop je oorspronkelijke pijn komt, doordat anderen je niet geloven, het bagatelliseren of jou zelfs de schuld geven. Je wordt als het ware opnieuw getraumatiseerd door alle ongevoelige reacties die je krijgt.
Dat is ook één van de redenen waarom ik deze blogs blijf schrijven. In principe heb ik mijn blog niet meer “nodig”, omdat ik bezig ben alles in één verhaal te gieten, in een boek. Maar waar mijn blog ontstond als uitlaatklep voor mezelf en herkenning voor anderen, is die nu uitgegroeid tot hulpmiddel voor anderen.
Ik wil hiermee jou, lieve lezer, een hart onder de riem steken. En misschien val ik in herhaling met sommige verhalen (ik weet niet altijd welke verhalen ik nu al verteld heb), ik hoop dat de boodschap altijd duidelijk overkomt: dat jij niet a (meer) alleen bent.
Ik schrijf openlijk over wat mij overkomen is, opdat jij dat niet hoeft te doen. Zodat je dat secundair trauma kan vermijden.
Dit extra trauma kan zwaar voelen, alsof niemand echt ziet wat je doormaakt. Maar herstel is wél mogelijk, ook als je vertrouwen een flinke deuk heeft gekregen. In mijn jaartraject begeleid ik je stap voor stap om weer rust te vinden, jezelf terug te ontdekken en opnieuw hoop te voelen voor de toekomst.
Je hoeft dit niet alleen te doen. Ik loop naast je, bij elke stap vooruit… en ook de stappen die je af en toe onvermijdelijk achteruit zal doen. Dan neem ik je bij de hand en help ik je weer vooruit.
Ontdek hier hoe mijn traject jou kan ondersteunen.
Als je erover wil praten, stuur me gerust een berichtje (via het menu kom je op mijn instagram en facebook). Ik maak altijd tijd voor je 🌼
Gratis webinar op woensdag 10 september om 20u
“Narcistisch misbruik ontmaskerd”
Toen ik zelf uit een narcistische relatie kwam, wist ik niet waar te beginnen om weer te genezen. In mijn gratis webinar vertel ik kort hoe narcisten te werk gaan, maar vooral hoe jij de schade kunt herkennen én beginnen herstellen. Je krijgt inzichten die je helpen begrijpen wat er met je gebeurd is en hoe je weer kracht, rust en hoop terugvindt.
👉 Meld je hier gratis aan en zet je eerste stap naar herstel.
Leven na narcisme 