Onlangs kreeg ik de vraag hoe je best kan omgaan met (schoon)ouders die over je grenzen gaan. Ik adviseerde haar wat ik altijd aan mijn cliënten zeg als het gaat over omgaan met narcistische personen, of dat nu je (schoon)ouders, je man/vrouw of een baas of collega gaat, en dat is het volgende: neem afstand, ga niet in conflict of zelfs niet in interactie. Negeer of blokkeer.
“Ja, dat is niet zo handig als het om mijn moeder gaat die ongevraagd in de tuin staat”, antwoordde ze. Het werd even stil en ik kon horen hoe ze haar adem inhield.
Onwillekeurig hou ik dan ook even mijn adem in. Want ik voel wat ze bedoelt. De beklemming die zich vastzet op je hart, je longen, je hele borstkas. En dan word ik ook even terug naar het verleden gekatapulteerd. Hoe vaak ik stopte met ademen als ik bij mijn therapeute op de stoel zat. Hoe zij dan even diep in en uit ademde. En hoe ik dat automatisch mee deed. En daarmee weer kon ontspannen en uit de blokkering komen.
Want je kan als therapeute je eigen zenuwstelsel gebruiken om dat van je cliënt te helpen co-reguleren. Een simpele maar zo effectieve methode. Mensen beseffen niet dat je het doet en dat is ook niet nodig. Wat het belangrijkste is, is dat het werkt.
Zelfs online. Ook achter je computerscherm kan je perfect zien en horen wat er bij je cliënte gebeurt. Voor mensen die het niet gewoon zijn, kan dat even een aanpassing vragen. Maar onderschat de kracht van online niet.
Ik heb zelf geen praktijkruimte. Ik weet dat dit soms cliënten tegen houdt omdat ze denken dat online niets uithaalt of hetzelfde effect niet kan hebben. Maar ik weet ook dat het vaak niet evident is voor vrouwen die pas uit een narcistische relatie zijn (of erger: er nog in zitten) om zich te verplaatsen.
Vaak hebben ze al zoveel om handen om hun leven opnieuw op de rails te krijgen, kost een verplaatsing ook nog extra geld en tijd, en jaagt het hen angst aan om op zoek te moeten gaan naar een onbekende en onvertrouwde locatie, dat het echt wel een onoverkomelijke hindernis kan lijken.
Daarom bied ik hen begeleiding aan in het comfort en de veiligheid van hun eigen huis. Vrouwen die nog in een relatie zitten met een narcistische partner moeten ook geen excuses verzinnen waar ze waren op dat bepaalde moment.
Dus ja, online heeft toch veel voordelen, vind ik zelf.
Maar goed, we ademden dus samen even enkele keren in en uit en ik vroeg of ze al geprobeerd had om gewoon haar moeder te negeren. Ik zag een verschrikte blik op haar gezicht komen. “Dat kan ik toch niet doen?”
Een narcistische partner is heel erg om mee om te moeten gaan, omdat je er dag in, dag uit mee moet samenleven. Maar eens je er in slaagt om die uit huis te krijgen, zijn er veel hulpmiddelen om hun invloed zo veel mogelijk uit je leven te bannen.
Maar een narcistische ouder is een andere zaak. Het is al heel moeilijk om van je loyaliteit naar een partner af te geraken, maar een ouder… dat is een veel hardere noot om te kraken.
Want ja, die heeft jou je leven gegeven, juist? Dus moet je daar je hele leven dankbaar voor zijn. Mag je hen niet uit je leven weren, mag je hen niet negeren, tegenspreken, ongehoorzaam zijn… Juist?
Wel, als kind heb je geen keuze. Je hangt nu eenmaal van hen af voor je overleving. Als zij je geen eten of onderdak geven als jij ongehoorzaam bent, ga je dood. Zo simpel is dat. En zo ontstaan dus overlevingsmechanismen.
Maar eenmaal je volwassen bent, en je jezelf in leven kan houden, hoef je het niet meer te pikken als ze zich onmenselijk gedragen. Als ze je de hele tijd ondermijnen, uitlachen, vernederen,… gewoon je slecht over jezelf laten voelen.
Dan mag je ze best mijden, negeren of blokkeren. Maar mensen vinden dat vaak heel onoverkomelijk. Blijkbaar is biologische procreatie reden genoeg om misbruik te moeten tolereren.
Denk hier eens aan: het gaat om één sexuele daad tussen jouw ouders die een biologische reactie als gevolg had. Ja, het resultaat ben jij. Maar “verdienen” jouw ouder(s) dan ook die loyaliteit als zij zich niet als een mature ouder gedragen hebben? Jou niet in jouw psychische noden voorzien hebben?
Ja, ze hebben je eten gegeven. Ja, ze hebben je onderdak gegeven. (In het beste geval) Maar waren ze er voor jou als je verdriet had? Zàgen ze het überhaupt dat je verdriet had? Gaven ze je knuffels? Moedigden ze je aan? Hadden ze respect voor jouw grenzen? Luisterden ze naar jou of snoerden ze je de mond als je je mening probeerde te geven? Vooral als die mening niet met de hunne overeenkwam?
Loyaliteit moet je verdienen, vind ik. Zelfs als het je ouders zijn. Maar we zijn vaak grootgebracht met de overtuiging dat we hen die verschuldigd zijn, ook als ze die niet verdiend hebben. En daar wringt het schoentje dus.
Dus ja, die verschrikte blik krijg ik wel vaker te zien. Maar we zijn volwassen nu. Onze partner of onze ouder verdient die loyaliteit niet als ze ons slecht behandelen of behandeld hebben.
Wat ons dan te doen staat, is onze grenzen bewaken.
Mensen hebben echter vaak een verkeerd beeld over wat dat juist inhoudt, grenzen stellen. Ze denken dat het betekent dat je specifiek en luidop moet zeggen: “dit wil ik niet (meer)”, of “stop ermee” of iets dergelijks.
Maar dan heb ik slecht nieuws voor je: bij een narcistische persoon kan je dat zeggen tot je blauw bent… echter gaat het niets uithalen.
Een narcistische persoon ziet dat juist als een uitdaging. Kijken hoever hij/zij kan gaan. Of net een indicatie dat dit iets is waarmee je pijn kan doen of gemanipuleerd kan worden. Het geeft een kwetsbaarheid aan. En daar maakt een narcistische persoon graag misbruik van.
Hoe ga je er dan wel best mee om?
Het advies dat ik haar gaf, was om met kleine stapjes te werken. Kleine grenzen trekken, kleine signalen geven… het storend gedrag gaan ontmoedigen. Bijvoorbeeld zelf weggaan om boodschappen te gaan doen als haar moeder zou opdagen.
Daar voelde ze zich ook niet goed bij. “Ik moet toch niet vluchten als zij er is? Uit mijn eigen huis?”
Jezelf uit een toxische situatie halen is niet vluchten. Het is jezelf beschermen.
Het is dezelfde reactie die ik heb als ik in een conflictsituatie zit met één van mijn kinderen, die OCD heeft. OCD is een opstandige-gedragsstoornis waarbij iemand zich afzet tegen elke vorm van gezag of dwang. Dit kan situaties geven waarbij je het gevoel hebt dat die persoon altijd het laatste woord moet hebben. Want elk weerwoord krijgt een weerwoord van hem/haar.
Mijn narcistische ex-partner had daar heel veel problemen mee, want hij wilde zelf altijd het laatste woord hebben. Hoe vaak ik ook probeerde om OCD uit te leggen, hij vond dat een kind het laatste woord niet mocht hebben en dus kregen we eindeloze discussies die altijd escaleerden.
Ik heb geleerd om in zulke discussies maximaal drie keer mijn standpunt te geven en mijn kind daarna het laatste woord te laten hebben. Gewoon omdat ik een volwassene ben en ik het laatste woord niet altijd hoef te hebben. Omdat het mijn energie niet waard is. Omdat het ook geen zin heeft. Omdat er in een discussie niet altijd een “winnaar” hoeft te zijn.
Een buitenstaander kan bij het observeren van die interacties misschien het idee hebben dat ik over mijn grenzen laat gaan op dat moment. Maar het tegendeel is waar: ik bewaak net mijn grenzen door mijn energie niet van me te laten wegnemen.
Jezelf uit een toxische situatie halen geeft een krachtig signaal. Het betekent dat je jezelf belangrijk genoeg vindt om jezelf te beschermen.
Welk advies kan ik nog geven dat mijn cliënte kan helpen in zulke situaties?
- een energetische grens trekken: je ogen sluiten en jezelf visualiseren in een beschermende bubbel, terwijl je affirmaties zegt zoals “Dit is mijn huis, mijn energie, mijn rust. Wat van haar is, mag bij haar blijven”
- een symbolische grens trekken: misschien een poortje plaatsen, een bordje met “gelieve aan te bellen”, een tuinhek dat niet zomaar meer open kan… Dat geeft een stille grens: “Dit is mijn terrein”.
- een neutrale respons klaar hebben indien je geconfronteerd wordt met de vraag waarom dat poortje daar plots hangt: “Ik heb nood aan meer privacy en rust in mijn tuin”, of “Ik probeer meer rust te hebben”.
- de vluchtreactie omvormen tot een bewuste keuze: “Als ze in de tuin is, kies ik dat moment om iets te doen voor mezelf: even wandelen, iets leuks gaan doen…”
Genezen van narcistisch misbruik begint op het moment dat je stopt met vechten om gezien te worden door iemand die dat niet kan.
Wanneer je kiest voor je eigen rust, voor jezelf, ook al knaagt dat schuldgevoel.
Het is eng om los te laten wat ooit vanzelfsprekend leek, maar juist daar vind je jezelf terug.
In Kintsugi, mijn traject voor vrouwen die herstellen van narcistisch misbruik, leer je hoe je je grenzen weer voelt, bewaakt en respecteert. Zodat je niet langer overleeft, maar echt leeft.
Klik hier voor meer info over Kintsugi.
Je staat er niet meer alleen voor 🤗
Leven na narcisme 