Kenmerken – Leven na narcisme

47 | Onverwachte inzichten

Vandaag schrijf ik met veel gesnotter en hoesten… jawel, eind januari blijk ik toch ook niet te ontsnappen aan de winter ziektes… En terwijl mijn lichaam in rustmodus gaat, groeit in mijn hoofd weer de nood om te schrijven. Als ik er zo over nadenk, valt dat vaak samen. Ik schrijf graag, maar “het leven” komt er zo vaak tussen. En dus helpt mijn lichaam me door allerlei signalen uit te sturen dat ik even moet stoppen, voelen en schrijven. En als ik die signalen teveel negeer, geeft mijn lichaam een harde “STOP”.

Eind vorig jaar (jawel, we zijn alweer een maand verder, what the hell) nam ik hierdoor ook het besluit om in het nieuwe jaar meer aandacht te geven aan zelfzorg. Tot rust komen. Niet de hele tijd met werken (aan mijn missie) bezig zijn, ook al krijg ik daar vaak veel energie en voldoening uit. Maar omdat ik niet genoeg tijd nemen om tot rust te komen tussendoor, raakt die energie snel weer uitgeput.

En ja, zoals dat gaat met een generator (cfr Human Design) kwamen er dan alweer 100 ideeën op om die periodes zelfzorg in te vullen: cursussen, opruimacties (decluttering heet dat mooi in het Engels), boeken lezen, mijn maanceremonies, kaartleggen, mijn keto dieet weer oppakken wat meer tijd steken in koken betekent, opleidingen volgen, meer tijd nemen om te bewegen…

En voor ik het wist, zat ik ook daar alweer met keuzestress en het verlangen om alles tegelijk te willen doen. Oh ironie, dat leer ik net aan mijn deelneemsters in het vervolgtraject REFOCUS. Tijd om mijn eigen traject nog eens zelf te volgen dus. Gelukkig helpt het Universum altijd een handje.

Enerzijds ben ik deze maand in mijn “zelfzorg-weken” telkens tot een halt geroepen doordat ik even gecrasht ben (twee weken geleden) door iets met mijn kids (waar ik het verder niet over ga hebben) en deze week lig en zit ik dus ziek in bed en in de zetel.

Ik heb even getwijfeld om deze blog op mijn persoonlijke blog te plaatsen, maar het is al tijden geleden dat ik daar iets gepost heb en aan de andere kant is ook mijn persoonlijk denkproces onderdeel van mijn ervaring na mijn narcistische relatie. Ik verklaar me dadelijk nader, dus blijf nog even lezen 🙂

Hoe kan het Universum je nu helpen? Wel, ik had me enige tijd geleden ingeschreven voor het weekend event van het Sluis NLP Instituut en dat was dus afgelopen weekend. En ook al heeft het me niet gebracht waarvoor ik gegaan ben, het heeft me andere nuttige resultaten en bevindingen gegeven.

Waar was ik voor gegaan? Wel, ik wil me al enige tijd bijscholen om mijn cliënten nog beter te kunnen helpen, maar het aanbod aan opleidingen is zo groot dat ik nog niet heb kunnen beslissen. NLP therapie leek me wel wat en uit de mails met de aankondigingen had ik begrepen dat we gingen leren hoe NLP werkt.

Wel, ik heb wel ervàren hoe het werkt, maar het “hoe” is zorgvuldig verborgen gebleven 🙂 Goed, ik snap het wel, als je alles gratis weggeeft kan je niks verkopen, maar een tipje van de sluier zou toch wel aardig geweest zijn.

Wat ik wel geleerd heb, is een verdieping van wat ik eigenlijk zelf al aanbied in REFOCUS, dus ik kan dat traject verbeteren, én ik kom ertoe om mijn eigen theorie opnieuw in praktijk te brengen. Want ook al heb ik het hele proces drie jaar geleden meegemaakt en uitgewerkt om er ook mensen mee te helpen, zou ik dat eigenlijk elk jaar moeten doen. Elk jaar opnieuw je leven evalueren, doelen stellen… op een structurele manier. Ik heb natuurlijk elk jaar wel een idee waar ik naartoe wil, maar een echt actieplan opstellen deed ik niet. En als je dan je doel wat uit het oog verliest en jezelf verliest in “het leven” sta je een jaar later nog altijd niet verder.

De cursus #UnlimitedMe van Celine Charlotte was daar al een eerste aanzet toe, en afgelopen weekend was de kers op de taart die het Universum me dus voorgezet heeft.

Okee okee, Universum. Let’s do this 🙂

Dat brengt me dan tot enkele jaren terug, naar mijn relatie met de narcistische persoon. Ik had toen het gevoel dat ik nergens naartoe ging, dat ik geen plezier had in mijn leven, dat ik een doel miste, dat ik nog iets wilde bereiken in mijn leven. Natuurlijk had ik er toen geen idee van dat het juist mijn relatie was die me tegenhield. Dat het gebrek aan enthousiasme, energie en zelfvertrouwen veroorzaakt werd doordat ik dagelijks neergehaald werd, vernederd, uitgelachen…

Ik kreeg regelmatig het verwijt dat ik nergens enthousiast over was, dat ik vele hobby’s begon maar niks afmaakte, dat ik geen “hoger doel” had. Ik dacht altijd dat het aan mijn mindset lag, en dat is natuurlijk wel zo, maar als je zelfbeeld zo laag is omdat het altijd afgebroken wordt, is er weinig kans dat je dat ooit kan veranderen. Ook liet hij altijd uitschijnen dat hij het “gemaakt had” in zijn leven, omdat voor hem “falen nooit een optie was”. En dan leg je de lat voor jezelf natuurlijk nog hoger.

De fout die ik daarbij maakte, was dat ik zocht naar iets waar ik “succesvol” in kon zijn, want dat was wat belangrijk was voor hem. Goed zijn in iets was voor hem iets dat nuttig moest zijn. Daarom lachte hij me uit toen ik me ging verdiepen in hekserij, astrologie en Moonology. Oh, ogenschijnlijk steunde hij me wel, kocht een mooie maanlamp voor me… Maar als hij dan in zijn venijnige modus ging, werd dat allemaal belachelijk gemaakt en op een dag gooide hij ook mijn mooie maanlamp stuk, samen met een hoop fotokaders…

Scherven

De vloer lag vol met scherven toen. Dat is de eerste stap voor me geweest. De eerste keer dat ik letterlijk voor mijn ogen het bewijs zag van deze ongezonde relatie. Dat beeld is me heel erg bijgebleven. Net zoals de scherven van het raam van mijn achterdeur dat hij ingeslagen heeft omdat hij niet binnen raakte en ik de telefoon niet opnam. Ik was toen op bezoek bij mijn ouders en hij had zijn sleutel niet meegenomen op zijn fietstochtje.

Wat heel kenmerkend was aan die gebeurtenis, is dat hij diezelfde dag een ongeval had met zijn fiets en in het ziekenhuis belandde. Een vergaande poging om de aandacht te verleggen van wat hij gedaan had naar alles rond hem te laten draaien, medelijden te krijgen… Dat was al vaker gebeurd. Ik kan de keren dat ik naar het ziekenhuis gesneld ben, niet meer op mijn handen tellen. En in het begin werkte het. Ik had medelijden, ik vergaf wat er gebeurd was. Tot ik op een dag, die dag met het kapotte achterraam, besefte dat al die ongevallen maar door 1 ding veroorzaakt waren telkens: zijn drankprobleem. Hij had nooit “zomaar” een ongeval. Het was altijd omdat hij op dat moment gedronken had.

Ik heb 8 jaren gedacht dat zijn hoofdprobleem het alcoholisme was. Veel van de gedragingen van een alcoholist komen overeen met die van een narcist: het liegen, bedriegen, manipuleren, medelijden wekken, de schuld naar jou verleggen, zijn gedrag minimaliseren, geen verantwoordelijkheid opnemen voor zijn gedrag/probleem… Daarom bleef ik ook vaak hopen dat het beter zou worden. Want voor korte periodes leek het dan onder controle, tot het gedrag terugkwam.

Ik dacht toen altijd dat het kwam omdat hij opnieuw begon te drinken. Maar nu weet ik dat het gewoon was wie hij was, en dat hij het nooit lange tijd kon onderdrukken. Of dat het gewoon weer een “hoovering” fase was.

Begrijp me niet verkeerd, ik zeg niet dat elke alcoholist een narcist is, he. Maar het ene kan soms een maskerade zijn voor het andere.

Het alcoholisme heeft ook heel lang mijn leven beheerst. Waardoor ik geen energie meer had om me te gaan afvragen waar ik naartoe wilde met mijn leven. Ik was gewoon bezig met overleven. Met proberen mijn kinderen zoveel mogelijk uit de vuurlinie te houden. Met proberen een goeie moeder voor hen te zijn.

Ouderschap

Dat laatste is op dit moment in mijn leven een heel moeilijke opdracht. Het is zwaar om om te gaan met het feit dat ik mijn kinderen 10 jaar lang in een gevarenzone heb gebracht. Natuurlijk niet bewust, ik heb oprecht 10 jaar lang geloofd en gehoopt dat ik een gelukkig nieuw samengesteld gezin zou kunnen opbouwen. En ja, ik had de knoop sneller moeten doorgehakt hebben.

Ik heb na mijn therapeutische trajecten mezelf grotendeels kunnen genezen van de grootste traumatische impact, maar het doet me pijn dat zij nog altijd worstelen met de gevolgen ervan. Jarenlang geleefd hebben in deze toxische omstandigheden, eigenlijk hun hele leven geen stabiele vaderfiguur met emotionele volwassenheid gehad… De keuzes die ik gemaakt heb, hebben een gevolg op hun leven. En ja, ik weet ook wel dat zij hun eigen pad moeten volgen, maar het blijft toch soms in mijn achterhoofd sluimeren dat ze het wat gemakkelijker zouden gehad hebben als ik betere keuzes gemaakt had.

Dat is iets waar we vaak mee moeten leven na een narcistische relatie: de impact op onze kinderen. Het is ook net wat ons zo vaak in de relatie houdt. Je twijfelt om weg te gaan omdat je dan je kind niet meer kan beschermen tijdens zijn/haar tijd me de narcistische partner.

Maar weet je wat? Je kan dat ook niet als je erbij bent. Je kan hoogstens proberen om in het midden te staan en je kind af te schermen. Daarnaast is het vaak zo dat het kind door de narcistische persoon mee betrokken wordt om jou te raken. Dat wordt het kind nog eens in een loyaliteitskwestie getrokken. Als je er niet bent, zal dat minder gebeuren, of zal het minstens niet in een positie geduwd worden waarin het openlijk moet kiezen.

Maar wat belangrijker is: als het kind terugkomt van de narcistische partner, meestal redelijk opgefokt op opgestookt, of gefrustreerd omdat het zich moest inhouden, vernederd of genegeerd werd (je weet wel, al die gevoelens die jij jarenlang had), kan jij het een veilige haven aanbieden. Je kan het de kans geven om te ontladen in een veilige omgeving. Je kan het laten voelen dat het okee is om zijn/haar gevoelens te uiten. Je kan luisteren. Je kan tonen dat hij/zij gezien wordt.

En dat kan je niet doen zolang je nog in die relatie zit. Dan is er geen veilige omgeving om in thuis te komen. Dan zal de narcistische persoon alles doen om jou en je relatie met je kind te saboteren.

Afgelopen weekend heeft me daar ook wat inzichten over gegeven. Omwille van die omstandigheden met mijn kids ben ik altijd een overbeschermende moeder geweest. Neem daar de beperking van mijn 2 oudsten bij en je hebt een moeder die altijd pijn en frustratie wil vermijden bij haar kids, waardoor ze de meeste beslissingen in hun plaats neemt en bang is hun eigen fouten te laten maken.

Maar eerlijk, daar heb je energie voor nodig en die heb ik weinig gehad tijdens hun hele leven. Toen ze nog klein waren en ik nog bij hun vader was, stond ik er altijd alleen voor. Goed, ik had natuurlijk wel wat hulp en de occasionele baby-sit, maar alle beslissingen, zorgen, planning… kwamen altijd op mijn nek terecht. Waardoor het allemaal als een last is gaan voelen. Ik had weinig quality time met hen omdat ik altijd aan het “zorgen” was.

En toen ik dan in de narcistische relatie terechtkwam, slorpte die alle energie op, plus het feit dat ik altijd in het midden stond van de conflicten tussen hen en hun stiefvader. Mijn energie ging naar bemiddelen, zalven… en verscheurd staan tussen twee vuren.

Dankbaarheid

Afgelopen weekend heb ik geleerd om met meer dankbaarheid te kijken naar die momenten en heb ik beseft dat ik meer moet kijken naar wat ik er uit geleerd heb. Dankbaarheid voor het feit dat ik de kans heb om nog iets positiefs te betekenen in hun leven.

Ik ben nu 55, zij zijn 23 en 20. Ik kan nog veel voor hen betekenen. En vooral, ik kan nog elke dag die veilige haven en omgeving zijn. En nog veel belangrijker: ik heb nu een liefdevolle, stabiele partner gekozen die mee onderdeel is van die veilige omgeving. Die hen nu door zijn rustige en zorgzame voorbeeld kan tonen hoe een respectvolle relatie er hoort uit te zien.

Ik heb mijn kinderen nog veel te bieden. En ik besef ook dat ik ook voor vele andere mensen nog veel kan betekenen. Dat is ook uit afgelopen weekend naar voor gekomen: My big 5 – mijn 5 hoofddoelen in het leven: het eerste is een baken te zijn voor alle vrouwen in een toxische relatie (of dat nu partner is, ouder, collega, vriend(in)…) en hen te leiden naar een veilig, stabiel en trauma vrij leven.

Ik zag mezelf staan in een zaal zoals die van afgelopen weekend – nou ja, misschien niet zo groot, 1000 vrouwen is wat veel. En ook niet met zoveel lawaai. Ik begrijp dat je de menigte moet kunnen motiveren en opzwepen, maar het is niet zo mijn ding 🙂. Ik zag me staan in een zaal met een 50, 100-tal vrouwen… in stilte. Een meditatie muziekje op, genoeg personal space (niet op elkaar geplakt zoals vorig weekend) om zich veilig te voelen… En dan zag ik mezelf vooral met hen het REFOCUS traject in 1 dag doen… de oefeningen, de bedenkingen, het zoekproces… een beetje zoals afgelopen weekend, maar dan op een rustige, serene manier.

Het is eigenlijk grappig hoe vaak dingen samenlopen. Je leert wat helpt, je volgt zelf therapie, je doet opleidingen en cursussen, je helpt er anderen mee verder… dan ga je twijfelen… doe ik het juist, helpt het wel echt? En dan ga je naar een event met 1000 man en je beseft “hey, dat doe ik ook” 😁

Dus het event heeft me niet gebracht wat ik verwachtte, maar heeft wel veel onverwachte inzichten gegeven. Inzichten die ik nodig had op dit moment in mijn leven. Het besef dat ik goed bezig ben. Dat ik op de juiste weg ben. Wat ik nodig heb om mijn doelen te bereiken.

De juiste kleine schop onder mijn gat om met volle energie mijn missie verder te zetten.

46 | Lichtjes van kerstmis

Volgende week is het kerstmis. Een periode in de sfeer van vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

Het is ook een periode dat er veel kerstlichtjes verschijnen die deze sfeer zouden moeten versterken.

Maar niet als je samenleeft met een narcist.

Mijn nex was een meester in de oppervlakkige schijn van kerstmis. Het huis stond dan vol kaarsjes, de living werd volgepropt met ornamenten en op een opvallende plaats moest een zo groot mogelijke kerstboom staan. Ook volgepropt met ornamenten.

In het begin was ik hierdoor in de wolken. Ik genoot van de kerstliedjes die dan door het huis klonken en hoopte dat die periode inderdaad gevuld zou zijn met vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

De hypocrisie hiervan werd al duidelijk van de eerste dag. We zouden “gezellig” de kerstboom samen met mijn kinderen zetten en optuigen. Met mijn 2 oudsten die autisme en ADHD hebben best een uitdaging.

De eerste keer dat we dit zouden doen, probeerde ik het uit zijn hoofd te praten. Ik kende mijn kinderen, toen 11 jaar oud, goed genoeg om te weten dat dit geen rustige of rustgevende activiteit zou zijn. Maar niets was opgewassen tegen de narcistische dwanggedachte dat dit een ydillisch gebeuren moest zijn. In zijn hoofd was het perfect en hij zou geen andere werkelijjkheid aanvaarden dan deze.

Ik hoef je niet te vertellen dat het een ramp was. En het zou 10 jaar aan een stuk dezelfde ramp blijven, elke kerstperiode. Behalve de 2 jaren dat ze niet meer bij mij wilden komen omwille van hem – maar da’s voor een andere blog.

Om te beginnen moest het in zijn hoofd een rustige, serene gebeurtenis zijn.

Met 3 kinderen tussen 8 en 11, waarvan 2 met ASS en ADHD is dat een zinloze wens.

Er was helemaal geen ruimte voor vrolijke uitbundigheid en typisch broederlijk gefikfak zoals ze dat bij ons zeggen.

Het eindigde elke keer in gescheld en vernederende opmerkingen aan het adres van mij en van mijn kinderen, waarbij het woord “mongolen” meermaals gebruikt werd, verwijzend naar hun autisme.

Dit even terzijde, maar hetzelfde scenario herhaalde zich elke keer als we op vakantie gingen kamperen. Dan waren mijn kinderen ook “mongolen” en ik was meestal een “stom vet kalf” omdat we er niet in slaagden om het scenario in zijn hoofd te volgen bij het opzetten van de tent.

Dus zo begon onze kerstperiode elke keer.

En ook zoals elke keer draaide hij daarna 180° en begon hij alles “gezellig” te maken met de kaarsjes en maakte hij plannen voor het kerstdiner. Ook dat moest perfect zijn met hopen culinaire gerechten die mijn kinderen niet lusten, maar dat deerde hem niet. Kerst moest en zou perfect zijn (naar het beeld in zijn hoofd). Wat voor de ene perfect is, is voor de andere een hel. Want in zijn ogen moesten ze het maar allemaal leren eten, en als ze dat dan (zoals verwacht) niet deden, werden ze daarvoor uitgemaakt.

Nee, kerst was geen periode van vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

Het was een periode van hypocrysie.

Het liefst van al wilde hij eigenlijk dat mijn kinderen er niet bij waren. Ze zijn die 10 jaar lang een doorn in zijn oog geweest, want zij (en ik) deden nooit van van hen geëist werd en ze lieten ook blijken wat hij met zijn eisen kon doen in hun ogen.

Ik heb altijd geprobeerd om de kerk in het midden te houden, bemiddelend tussen hen en hun stiefvader, zoveel mogelijk alle vijandelijk vuur op te vangen, maar met de regelmaat dat we dit moesten verduren, liet het altijd littekens na.

Als ouder in een nieuw samengesteld gezin met een narcistische persoon zit je altijd in een onmogelijke situatie. Hij vindt het sowieso nooit leuk om alle aandacht te moeten delen met kinderen die niet de zijne zijn. En als die dan nog een graad “moeilijker” of “complexer” zijn in plaats van brave kinderen die blind orders opvolgen, is het helemaal onleefbaar.

Ik besef nu dat dit eigenlijk geen leefbare situatie was van in het begin. Maar ik dacht dat ik hem beter kon maken. Ik dacht dat de schijnbare redenen voor zijn gedrag wel zouden uitdoven als die redenen opgelost werden, of als hij zou leren omgaan met kinderen met een beperking… of als ik meer mijn best zou doen… of als mijn kinderen beter zouden leren luisteren…

Wat dat laatste betreft: ik wilde eigenlijk niet dat ze naar hem leerden luisteren. Want ik vond zijn eisen altijd overdreven, onmenselijk, onrealistisch… Ik voelde toen al dat zijn eisen ontstonden uit zijn idee van hoe zijn partner en (stief)kinderen zich hoorden te gedragen, naar zijn beeld, naar zijn voorbeeld… Hij was de ideale mens met de ideale waarden in zijn eigen ogen.

Ik vraag me vaak af of hij besefte hoe ver zijn daden verschilden van zijn woorden. Mensen vragen me dikwijls of een narcist weet wat hij doet. En of hij daar dan spijt van heeft.

Naar mijn mening weet hij zeker wat hij doet. Want hij kan de perfecte man uithangen buiten de muren van zijn eigen huis, maar daarbinnen een tiran zijn. En of hij daar spijt van heeft? Ja, op momenten dat zijn gedrag zich tegen hem keert, hij negatieve gevolgen ervaart of hij er een prijs voor moet betalen.

Ik denk dat hij echt spijt had als ik een einde gemaakt heb aan onze relatie. Omdat hij me dan kwijt was, omdat zijn mooie woorden het gewenste effect niet meer hadden, omdat hij nu geen gezin meer had om te manipuleren.

En ik denk dat dat geduurd heeft tot het moment dat hij een nieuw slachtoffer gevonden had.

En dan zal hij er weer van overtuigd geweest zijn dat hij de ideale man was. Want ja, er was weer een goeie vrouw in zijn val getrapt. Die hem ook weer graag bleek te zien. Dan zal het probleem wel opnieuw bij zijn vorige partner gelegen hebben. Bij mij dus.

Weet je, ik heb daar vrede mee. Ik vind het erg voor die vrouw, maar ook zij zal haar pijnlijke les moeten leren om te evolueren in haar leven. Net zoals ik dat gedaan heb.

Maar ook zij zal daar weer sterker uit komen. Zoals ik nu ben.

En net zoals mij zal ze nadien in vrede haar kerstboom kunnen opzetten, zonder wrede commentaar en lelijke opmerkingen.

Er staan nu veel minder lichtjes, kaarsjes en ornamenten in mijn huis.

Maar in mijn huis is er nu écht vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

En dat is alles wat wij, overlevers van een narcistische relatie, nodig hebben.

Wil je meer inzicht in je gedachten en gevoelens tijdens deze periode?

Mijn journal (dagboek) helpt je om bewust stil te staan bij wat je ervaart en om ruimte te maken voor heling.

Hier kan je mijn nieuwe Journal voor helen na narcisme kopen 😉

In mijn RESTART-traject dat opnieuw start op 27 januari krijg je niet alleen inzicht, maar ook concrete tools om jezelf sterker en veiliger te voelen. We gaan diep in op alles wat je moet weten, zodat jij eindelijk de vrijheid voelt om je leven weer op te bouwen, zonder schuldgevoel en zonder twijfel.

Je verdient het om verder te kunnen – voor jezelf.

Ontdek hier hoe het traject je kan helpen.

Wie ben ik?

Ik overleefde 10 jaar narcistisch misbruik.

Ik kwam hier gebroken uit en wist niet meer wie ik was.

Ik heb mezelf heropgebouwd en voel me nu sterker dan ooit.

Dat wil ik ook voor jou.

En ik kan je ermee helpen.

In mijn RESTART traject leer je hoe je je ex kan leren loslaten en de ultieme wraak te nemen: gelukkig worden zonder hem.

Ik zou heel dankbaar zijn als ik jou hierin kon verwelkomen en samen met jou op pad gaan naar jouw genezing.
Hier vind je er meer informatie over.

37 | Hallucinante taferelen

Ik vraag me soms af of er ooit een moment zal komen dat bepaalde triggers geen triggers meer zullen zijn. Daarmee bedoel ik: zullen sommige herinneringen ooit geen emotionele of lichamelijke reactie meer geven?

Er zijn zo een aantal punten in mijn relatie geweest die ik kantelmomenten wil noemen, maar er toch geen waren.
Ze waren enorm ingrijpend en traumatiserend en in normale omstandigheden zouden het momenten geweest zijn waarbij ik zou gezegd hebben “en nu is het gedaan!”.

Maar zoals je wel weet, zit een narcistische relatie zo simpel niet in elkaar.

De traumabond is een enorm krachtig instrument voor een narcist. Niet dat hij zich daarvan bewust zal zijn, maar als je het aan hem zou uitleggen, zou hij wel erkennen hoe handig het is dat zijn slachtoffer willoos met hem verbonden is.

Het is merkwaardig hoe loyaal je kan zijn aan je mishandelaar.
Tekstboek Stockholmsyndroom.

Maar goed, er waren dus een aantal momenten waarbij mijn rationele brein luidkeels aan het roepen was, maar waarbij mijn reptielenbrein in een hoekje kroop en stilletjes pleitte voor het niet erger te maken en geen risico’s te nemen.

En jammer genoeg wint het reptielenbrein vaak.
De minste moed der wanhoop dat je samenraapt wordt meestal gemakkelijk van tafel geveegd door het reptielenbrein.

Het reptielenbrein houdt niet van verandering.

Ook niet als dat op lange termijn beter is.
Het reptielenbrein denkt vooral korte termijn.
Alles bij het oude houden.
Niks veranderen.
Zeker geen risico’s nemen.
Het veilig houden.
Ook al betekent dat in een gevaarlijke situatie blijven.
Want die gevaarlijke situatie is wel gekend.
Wat als je naar een nieuwe situatie gaat?
Hoe zal die zijn? Kan nog gevaarlijker zijn.
Dus het reptielenbrein neemt liever dat risico niet.

En toch zijn het kantelmomenten geweest.
In die zin dat het telkens een blokje op mijn balans was die stilaan ging overhellen naar de kant van “er moet iets gebeuren”.

Sommige kantelmomenten zijn voor mij moeilijk uit te leggen.
Omdat ik weet, lieve lezer, welke blik jij er bij zal krijgen.
Wenkbrauwen die opgetrokken worden.
En het zinnetje in je hoofd “dat zou ik nooit laten gebeuren”.

Neem het van mij aan.
Zet 100 verhalen van overlevers van narcisten in een boek (staat trouwens op mijn bucket list om te doen) en je hoort 100 gelijkaardige verhalen.

Eén van de meest hallucinante verhalen speelt zich af in het jaar dat ik met de narcist getrouwd ben.

We waren op dat moment 2 jaar samen en het monster van het alcoholisme tierde welig.

In die periode durfde ik het nog aan om hem tot inkeer proberen te brengen.
En misschien was er nog een vaag spoor van schuldgevoel of geweten bij hem.
Ofwel bespeelde hij me al zo handig dat ik het nog niet zag.

De kans is groot dat het dit laatste is.

Ik was met hem naar een lezing van een psychiater geweest over alcoholisme.
Hij gaf schoorvoetend toe dat hij misschien een “sociale” drinker kon zijn.

Ik nam het kleine winstmoment en overtuigde hem om een afspraak te maken met die pyschiater.

Om zijn goeie wil te tonen, liet hij me meegaan naar de consultaties.
Waarschijnlijk had hij niet gedacht dat ik hem zou durven tegenspreken als hij aan de psychiater verkondigde dat hij die week amper gedronken had.
Ik vond van niet en sprak dat ook uit.

Die fout heb ik later nooit meer gemaakt. Ik ben nadien ook nooit meer mee naar de psychiater geweest.

Ik herinner het me niet meer, maar ik vermoed dat hij daarna zelf ook niet meer geweest is.

Het is namelijk toen zo geëscaleerd dat hij enkele weken later opgenomen werd in een psychiatrisch ziekenhuis.

Die bewuste avond deed hij na afloop (van de consultatie) alsof alles okee was en hij stelde zelfs voor om samen te gaan dineren. Opgelucht dacht ik dat dat wel leuk zou zijn, dan konden we alles uitpraten.

Hij begon al snel het ene glas wijn na het andere binnen te gieten en de sfeer werd alsmaar grimmiger.

Ik zat intussen al in tranen te luisteren naar zijn geraas over hoe ik hem verraden en vernederd had ten opzichte van de psychiater. Het feit dat hij gelogen had, was irrelevant.

Toen het tijd was om af te rekenen, ging ik naar de toog om te betalen en toen ik me omdraaide, was hij verdwenen.
Ik dacht dat hij naar het toilet was en dat ik hem niet had zien voorbijkomen.

Dus ik heb daar nog een half uur aan tafel zitten wachten.

Nadat ik ongerust de toiletten had gecontroleerd om te zien of hij daar niet stomdronken lag, besefte ik dat hij gewoon vertrokken was.

Het scenario dat zich dan afspeelde, kon een aflevering van The Twilight Zone geweest zijn.

Ik begon hem verontrust te sms-en. Gelukkig had ik de autosleutels dus hij kon me niet achtergelaten hebben, maar ik durfde niet zonder hem naar huis rijden.

Na een uur in de auto wachten op een teken van leven, kreeg ik dan eindelijk antwoord.
Hij bleek te voet onderweg naar huis en ik moest hem dringend oppikken.

Of dat zei hij tenminste in zijn sms.

Ik vertrok in allerijl met de auto. Het was intussen al aan het donker worden en het was heel moeilijk om personen langs de kant van de weg te herkennen. Dus ik reed heel traag en tuurde nauwgezet naar elke levende ziel onderweg.

Er waren twee mogelijke wegen waarlangs hij had kunnen gaan. Natuurlijk antwoordde hij niet meer op mijn vragen welke weg hij genomen had, of waar hij mogelijks was op dat moment.

Waar hij wel tijd voor had, was laten blijken hoe hij toch het slachtoffer was dat hij nu te voet naar huis moest, en nog veel meer beschuldigende teksten.

Ik was intussen in hoge paniektoestand, maar ik dwong mezelf om kalm te blijven. Want ik moest hem vinden. Een andere mogelijkheid was er niet.

Ik voelde op dat moment heel veel tegelijk.

Angst. Omdat hij razend zou zijn. Dat er iets met hem zou gebeuren en dat dat dan mijn schuld zou zijn.

Boosheid. Omdat hij me niet de juiste informatie gaf. Omdat hij me weer schuldgevoelens aan het opdringen was. Omdat hij vertrokken was. Omdat hij me achtergelaten had. En me nu het gevoel gaf dat het andersom was.

Schuldgevoelens. Als ik mijn mond gehouden had bij de psychiater, was dit allemaal niet gebeurd.

Hoe ik het ook draaide of keerde, de situatie was mijn schuld.

Dat vond ik toen tenminste. Ik besef nu natuurlijk dat niets hiervan mijn schuld was.

Maar zo werkt je geest nu eenmaal in een narcistische relatie.

Ik heb die avond beide parcours tweemaal afgelegd. Geen spoor van mijn partner.
Ik overwoog al om naar het ziekenhuis te rijden om te kijken of hij er binnengebracht werd, toen ik de verlossende sms kreeg.

Blijkbaar zat hij al die tijd gewoon op café en vond hij het leuk om mij op die manier te straffen voor mijn verraad.

Ik heb me opnieuw geparkeerd waar ik eerder de auto gezet had en ben even blijven zitten om te bekomen van de stress van de afgelopen uren.

Het gevoel dat toen overheerste, was boosheid. Ik overwoog even om hem daadwerkelijk achter te laten. Maar mijn verantwoordelijkheidszin nam het over en ik stapte toch maar naar het bewuste café.

Het tafereel dat ik daar te zien kreeg, was nog hallucinanter. Hij zat stomdronken achter een tafeltje met flesjes bier en bood me zelfs aan om met hem mee te drinken.

Ik kookte vanbinnen van woede maar hield me kalm en probeerde hem zover te krijgen dat hij met me zou meegaan.

Wat niet lukte, natuurlijk. Integendeel, het werd erger. Hij begon op me te schelden en minachtend over me te praten tegen de café uitbater.

Daar bovenop sprak hij een groep vrouwen van Oosterse oorsprong aan en begon racistische commentaar op hen te geven.

Mijn boosheid ging over op schaamte. Schaamte in zijn plaats. Schaamte dat ik, als zijn partner, het liet gebeuren.

Ik deed het enige dat ik kon: ik bleef op hem inpraten, probeerde zijn arm te nemen en hem mee te trekken. Hij werd er alleen maar agressiever van.

Ik heb hem dan duidelijk enkele keren gezegd dat als hij niet met me meeging, ik hem zou achterlaten daar. Ik meende het niet helemaal en ik hoopte dat dat hem zou overtuigen.

Maar niets hielp.

Tenslotte zag ik in dat het niets uithaalde en ben ik toch zonder hem vertrokken.

Ik was doodmoe van de belevenis, uitgeput van de angsten die ik doorstaan had.

Daarna heb ik heel de nacht wakker gelegen, luisterend naar elk geluid dat een teken kon zijn dat hij thuiskwam.

Deels uit angst voor wat hij mij zou aandoen, deels uit angst dat er hem iets zou overkomen.

Een héél klein stemmetje was ook hoopvol dat hij nooit meer thuis zou komen.

Om het einde in het kort te vertellen (want da’s nog een heel verhaal op zich): toen ik ‘s anderendaags begon rond te bellen, bleek hij een nachtje bij de politie te gast geweest te zijn.

Als ik terugdenk aan die avond en nacht, lijkt het altijd een scène uit een film te zijn.

Heel lang heb ik het ook gezien als een scène uit de film “samenleven met een alcoholist”, maar op een gegeven moment ben ik het gaan zien voor wat het was.

Het was tekstboek narcistisch misbruik.

Mij beliegen, angst aanjagen, manipuleren, bedreigen, fysiek geweld…

Vooral het gaslighten had veel impact nagelaten.

Ik begrijp tot op vandaag nog altijd niet hoe je je partner op een wilde zoektocht kan jagen terwijl je achter een biertje op een terras zit.

Goed wetende welke angsten ik zou uitstaan.

De alcohol maakte het erger, maar de oorsprong van het gedrag lag in het narcisme.

Als je dit leest en je herkent de taktieken, en je leeft samen met een alcoholist, bekijk dan eens mijn lijst met 30 kenmerken. (die je hier kan aanvragen)

Ik durf er om wedden dat ook jij hier veel in zal herkennen.

Als dat zo is, wil ik je graag enkele vragen stellen.

👉 Sta jij elke dag uitgeput op, zelfs na een nacht met voldoende slaap?

👉 Zit je in een burn-out of heb je er één gehad de afgelopen jaren?

👉 Krijg je bijna een paniekaanval bij de minste tegenslag of stress?

👉 Ben je vaak boos op jezelf? Vind je jezelf niet veel zaaks?

Dan is het mogelijk dat je trauma hebt van die toxische relatie.

Mijn RESTART traject kan je hierbij helpen.

Op 3 maanden tijd leer je jezelf weer graag zien en zal je meer afstand kunnen nemen als je de taktieken en gevolgen allemaal leert doorzien.

Ik ga het hier niet allemaal uitleggen, want ik heb daar een mooie website over gemaakt waar je alles op kan terugvinden 😏

Klik hier voor meer informatie.

Voor je weer verder leest in het blog- of sociale media-land, wil ik graag dat je eens even diep ademhaalt.

Herlees even de kenmerken die ik hierboven opgesomd heb.

Ik weet dat je eerste reflex zal zijn te denken “och, zo erg is het niet”.

Adem nog eens diep in.

Hoor je dat stemmetje?

Dat stemmetje dat heel zachtjes smeekt om er toch eens bij stil te staan?

Het stemmetje dat je elke keer weer probeert op te rapen na elke scène?

Het stemmetje dat zich zo vreselijk alleen voelt?

Klik dan toch maar eens door naar mijn website…

Onthoud: je staat er NIET alleen voor.

32 | Vakantie

Vakantie… iets waar elk mens wel naar uitkijkt, of hij/zij nu thuis werkt of buitenshuis.

Eens alle stress loslaten, eens genieten en nieuwe dingen doen. De kids die zich eens kunnen laten gaan en lekker buiten ravotten…

Poef!

Sorry, dat was de droom ballon boven je hoofd die knapte.

Op vakantie gaan met een narcistische persoon is de hel.

Wij gingen altijd met de tent op vakantie, om budgettaire redenen.
Dat op zich gaf al stress aan mijn man, want het was budgettair onder dwang.
Na zijn faillissement, jaren thuis met burn-out en ik die maar deeltijds werkte, moesten we onze centjes heel vaak twee keer omdraaien voor we het uitgaven.

Het is te zeggen… ik deed dat toch. Hij vond dat er altijd wel een manier was om het terug te verdienen, en maakte gretig gebruik van mijn kredietkaart.

Na verloop van tijd, toen hij weer aan het werk ging, betaalde hij me alles wel terug. Maar ik moest het toch, met mijn deeltijds loon, kunnen ophoesten eerst.

Het gaf mij ook stress. Elke maand angstvallig de uitgaven op de kredietkaart in het oog houden en hopen dat ik voldoende had met de spaarcentjes die ik opgespaard had. En geloof me, als alleenstaande met een deeltijds loon, was dat niet veel.

Telkens als we onze vakantie begonnen te plannen, uitte ik mijn bezorgdheid over de kinderen. Hij was ervan overtuigd dat ze zichzelf er wel zouden bezig houden en dat wij lekker zouden kunnen relaxen.

Nu ken ik mijn kinderen beter dan hij, en ik wist dat dat met hun autisme niet evident zou zijn. Maar ja, hij wist het beter, want hij was een goede vader. Pluspapa in dit geval en nee, hij kende mijn kinderen niet hun hele leven zoals ik.

Maar hij had een manier over zich die ervoor zorgde dat ik hem ging geloven en dat ik mee enthousiast werd.

We gingen enkele keren naar Frankrijk, een autorit van een hele dag met een volgepropte auto, waarbij de kinderen niet eens fatsoenlijk hun voeten konden plaatsen. Minimalistisch kamperen was er voor hem niet bij. De rit was dus geen pretje en ze kloegen, terecht, vaak. Ik drong aan op voldoende pit stops, wat mijn man vaak ergerde, want dan waren we nog langer onderweg.

Als we dan eindelijk op de bestemming aangekomen waren, was hij moe. Gestresseerd. Opgefokt.

En onder die omstandigheden begonnen we de tent op te zetten.

Als je ooit eens ten volle een vernederende ervaring wil ondergaan, moet je eens een tent opzetten met een vermoeide, geïrriteerde narcistische persoon.

Op dat moment werd ik behandeld als een waardeloos mens, te dom om instructies te volgen en te lomp om iets goed te doen.

Hoe vaak we het ook deden, hij begon er altijd op een chaotische manier aan en veronderstelde dat ik met mijn helderziende gaven wist waar en wanneer ik het juiste stuk tent of materiaal moest nemen. Als ik dacht dat een andere manier misschien beter zou zijn, en dat durfde uitspreken, werd ik teruggefloten. Hij wist altijd alles beter.

In tussentijd liepen mijn 3 kinderen daar doelloos rond, nerveus, moe en verveeld van de autorit. En ik kon hen geen aandacht geven want ik moest mijn volle aandacht geven aan de man die me al scheldend instructies gaf.

Meestal hadden we daar nog buren in de buurt, en ik hoopte altijd heel erg dat ze geen Vlaams spraken. Gezien het feit dat een kamping vaak minstens voor de helft uit Nederlanders bezet is, ijdele hoop.

Ik voelde me vernederd en verdrietig. Des te meer omdat mijn kinderen er getuige van waren.

Als ik nu terugdenk aan de impact dat dit voor hen gehad heeft, voel ik me heel erg schuldig.

En ik kan er nog altijd niet bij dat hij dit allemaal maar normaal vond. Integendeel, wij (de kids en ik) waren er altijd de oorzaak van dat hij zich zo gedroeg.

Ik beschrijf het tent-opzetten nu heel kort hier, maar het was telkens een ervaring met diepe impact. Ik liep op eieren, wanhopig zoekend naar de juiste manier om zijn instructies uit te voeren, zo onzichtbaar mogelijk en zo gehoorzaam mogelijk.

En het meest hallucinante aan deze ervaring was, dat als de tent éénmaal recht stond, hij me een knuffel gaf en goedgezind de tent begon in te laden.

Geen enkel besef dat hij me een half uur eerder de grond had ingeboord en me had laten voelen als een miserabel stuk ellende.

De eerste jaren probeerde ik dan mee de switch te maken en was ik opgelucht en hoopvol dat de rest van de vakantie nu inderdaad relaxen en rusten zou zijn.

Dat was natuurlijk ijdele hoop. De kinderen werkten de hele dag op zijn zenuwen omdat ze zich verveelden of last hadden om zich aan te passen aan de nieuwe omgeving, een nieuw ritme, slechte slaapomstandigheden (ze vonden op de grond slapen maar niks), ander eten…

Hij vond dat ze zich aan te passen hadden en vooral niet in zijn weg mochten lopen. Dat ik hen extra aandacht gaf was ook uit den boze. Vakantie was voor hem. Hij had het hele jaar hard gewerkt en vond dat hij recht had op rust. De rest had zich aan te passen.

De allerlaatste keer dat we gingen kamperen was écht de hel.

Hij dronk enorm veel en ging naast verbale agressie ook over tot fysieke. Ik probeerde er zo weinig mogelijk op te reageren om de kinderen niet te alarmeren, maar toen hij me in mijn rug begon te stampen, net zoals op onze huwelijksreis vier jaar voordien, bereikte ik mijn breekpunt.

We kampeerden op dat moment aan een riviertje in Frankrijk. Op een ochtend ben ik beginnen wandelen en heb ik me verstopt.

Ja, ik was laf. Ik liet mijn kinderen achter bij hem. In de hoop dat hij, als het doelwit van zijn agressie (ik dus) weg was, hij zou kalmeren. Ik bleef in de buurt om te zien dat mijn kinderen veilig waren, maar ik durfde me niet laten zien.

Op een gegeven moment werd de politie gebeld, en die heeft me gevonden, verstopt in de bosjes.

Nu is mijn Frans nooit echt goed geweest, maar de politieman begreep snel waar het probleem lag. Hij vroeg me of ik klacht wilde indienen.

In het midden van Frankrijk, in een taal die ik niet meester was… wat kon ik doen?

Intussen waren de eigenaars van de kamping de scènes ook beu, iedereen kon zijn roepen en tieren de voorgaande dagen horen. Er werd ons gevraagd om onmiddellijk de kamping te verlaten.

Nog maar eens een vernedering er bovenop.

En in de eerste plaats vond hij natuurlijk dat ze het op hem gemunt hadden. Dat ze overdreven.

Op dat moment had ik graag de keuze gehad: dat hij verplicht werd om te vertrekken, en wij konden blijven. Maar we moesten met z’n allen weg. De rust van de andere kampingbewoners ging duidelijk boven onze veiligheid.

In de rit naar huis werd er weinig gepraat. Wel waren er zoals altijd de monologen. Waarin hij zijn beklag deed over hoe hij behandeld geweest was en hoe het onze schuld was (van mij en de kids) dat het allemaal uit de hand gelopen was.

Als ik hier op nablik, en erbij stil sta dat er nog talloze vrouwen in gelijkaardige omstandigheden moeten leven, voel ik de knoop in mijn maag weer.

Geen knoop van angst meer. Een knoop van boosheid. Van woede. Van onmacht. Van verontwaardiging.

Daarom heb ik mijn RESTART traject (en in het verlengde daarvan mijn jaartraject Kintsugi) in het leven geroepen.

Ik wil een vuist maken naar alle narcistische personen die over goeie mensen lopen.

Mensen die dit niet verdienen. Nooit.

Ik had niets gedaan dat verdiende om zo behandeld te worden.
Bij iets stoms als een tent opzetten.

Herken je dit gevoel?

Schrijf je in voor RESTART en je leert hoe je dit nooit meer hoeft te tolereren.

ja, ik schrijf me in

31 | Hoe narcisme ervoor zorgt dat je jezelf niet meer herkent

Onlangs woonde ik een webinar bij van Dr. Ramani, de Amerikaanse psychologe die mijn leven veranderd heeft. Dankzij haar boek “Should I Stay or Should I Go? Surviving a relationship with a narcissist” zijn mijn ogen open gegaan en heb ik uiteindelijk de beslissing kunnen nemen om uit mijn toxische relatie te stappen.

In dit webinar, dat ze deed om haar verjaardag te vieren, hoorde ik voor het eerst haar eigen persoonlijke verhaal. Ik zag hoe deze sterke vrouw, waarvan ik al talloze youtube filmpjes bekeek, tranen in de ogen kreeg bij sommige getuigenissen. En plots zag ik hoe ook haar kennis en motivatie kwam uit haar eigen ervaringen met narcistische personen.

Ik had het nog nooit eerder zo intens gevoeld. Ik wist wel dat ze zich baseerde op haar eigen verhalen, maar ik had het nog nooit GEVOELD.

Daarom heb ik besloten om iets gelijkaardigs te doen.

Volgende donderdag, 11 januari, doe ik een facebook live.
Met mijn eigen verhaal.

Het moeilijke gaat zijn om het te beperken. Ik wil mensen geen uren laten luisteren. Ik heb al sinds lang een tijdlijn gemaakt met het meeste wat ik me herinner dat me overkomen is, gebaseerd op chats met mijn nex en met vrienden.

Soms komen er na dromen nog dingen boven die ik vergeten was, en ik besef dat mijn tijdlijn waarschijnlijk maar een fractie bevat van wat me overkomen is.

Maar dat maakt niet uit. Het is meer dan voldoende om mijn verhaal te kunnen vertellen. Maar dan in een boek. Voor mijn facebook live zal ik het wat moeten beperken.

Deze live gaat natuurlijk ook een beetje een bijkomend doel hebben, zoals ook bij haar het bijkomend doel was om haar nieuwe boek te promoten.

Momenteel zit ik in de helft van mijn RESTART traject. Het is al een hele reis geworden voor de drie deelneemsteres, en het is echt een voorrecht om hen te kunnen zien evolueren.

Dat wil ik zo graag aan meer vrouwen aanbieden die ook slachtoffers of overlevers zijn van narcistisch misbruik.

Het is mijn droom om de invloed van narcistische personen uit de wereld te helpen.

Maar daar heb ik natuurlijk de hulp bij nodig van jou, lieve lezeres.
Zolang jij nog rond blijft lopen met al die open wonden, blijven de narcisten hun greep op de wereld houden.

Het is voor mij een uitdaging elke keer om een “marketingwaardige” manier te zoeken om mijn traject te promoten.

Ik vind het namelijk tijdverlies. Ik wil niet bezig zijn met promotie, ik wil bezig zijn met mijn traject en hoe ik daarmee deze dappere vrouwen het best kan helpen.

Maar ja, om hen te kunnen helpen, moeten ze zich inschrijven, natuurlijk. Een eeuwig dilemma 🙊

Onderaan deze blog vind je meer info over mijn traject.

Maar goed, ik weet dat velen ook deze blog lezen om herkenning en erkenning te vinden en dus kijk ik nu even op mijn tijdlijn om te zien wat ik vandaag kan vertellen 😊

Soms heb ik last om een incident te vertellen, omdat het kan lijken dat het vooral om alcoholisme gaat. Maar het feit is dat dit het narcisme versterkte. Zodra de alcohol (heel even) wegviel, kwam het narcisme hard naar boven.

Narcistische personen zijn namelijk ook heel erg gevoelig aan verslavingen. En daarmee waren ook de leugens en het bedriegen heel frappant.

Ook probeerde hij de gevolgen van het alcoholmisbruik te laten verdwijnen, tot liegen voor de rechtbank toe én mij aan te zetten om ook te liegen tegenover een rechter.

De meest beschamende ervaring ooit. Elke keer als ik hier aan denk, besef ik hoe diep een narcistische persoon je zelf kan laten zakken. Het ergste was dat ik er uit angst toen niks tegen durfde doen. Ik kan zelfs niet liegen. Ik probeerde uit alle macht mijn gelaatsuitdrukking zo afgestreken mogelijk te houden terwijl ik het ingestudeerde zinnetje uit mijn mond perste. Ik was zo bang dat ze recht door me zou kijken, die rechter en de openbare aanklager, allebei vrouwen.

Maar ik moest ook mezelf beschermen. Blijkbaar is het zo dat als je een dronken persoon niet durft tegenhouden om je auto of bromfiets te gebruiken, dat men dan ook jouw rijbewijs kan afpakken.

Alsof dat een optie was! Hoe hou je een tirannieke, gewelddadige dronken narcist tegen? Hij reed zelfs met de auto van zijn werk dronken rond en had er zo ook al een aanrijding mee.

Maar laat ik eerst proberen mijn verhaal chronologisch te vertellen.

Al van in het begin reed mijn nex regelmatig dronken met de auto. Na een bedrijfsfeestje heb ik ooit achter hem gereden, hem over en weer zien zwiepend, biddend dat hij nergens op zou rijden. Wat natuurlijk vroeg of laat zou gebeuren.

Toen ze zijn bedrijfsauto op een keer waren komen ophalen, was hij zo uitzinnig van woede dat hij na een fles wijn uit te hebben achter het stuur kroop om op reis te vertrekken en we onderweg bijna een ongeval hadden met verkeersagressie. De eerste keer dat ik echt voor mijn leven gevreesd heb.

Jaren later had hij opnieuw een job en een bedrijfsauto en begon hij na verloop van tijd na zijn werkuren hiermee ook dronken rond te rijden. En uiteindelijk reed hij mijn auto perte-totale na een cafébezoek. Hierdoor verloor hij het recht tot het besturen van een voertuig omwille van het hoge promille gehalte.

Om zich dan nog te kunnen verplaatsen, besloot hij een bromfietsje aan te schaffen. Wat ik toen niet besefte, betekende het feit dat je voor zoiets geen rijbewijs hoeft te hebben, niet dat je met zo’n vonnis daar wel mee mocht rijden. Hij beweerde dat hij het ook niet wist toen, waar ik nu wel mijn twijfels over heb.

Natuurlijk duurde het niet lang of hij had ook het ene na het andere ongeluk door hier ook alweer dronken mee rond te rijden. (Net zoals met zijn fiets, waardoor hij ook meermaals in het ziekenhuis belandde…)

Tot ik het zat was (niet letterlijk 😏) en de telefoon niet meer opnam toen hij belde om hem te komen ophalen omdat hij dronken met het bromfietsje in de gracht beland was. En toen belde een bezorgde burger, die het had zien gebeuren, de politie.

Toen is alles heel snel geëscaleerd. Een proces omdat hij zonder vergunning, verzekering en rijbewijs rondreed, en ik werd aangeklaagd omdat ik hem ermee “had” laten rijden.

De wereld op z’n kop. Rechters beseffen echt niet hoe een huishouden met een alcoholist werkt. Hoe je je daartegen niet zomaar verzet. Zeker niet als die daarbij dan alle narcistische tactieken uit de kast haalt om je onder controle te houden.

Het bleek al snel bij zijn advocaat dat zijn verweer uit leugens zou moeten bestaan. Leugens die ik moest ondersteunen.

Ik heb het echt geprobeerd, hem aan het verstand te brengen dat hij zijn verantwoordelijkheid gewoon moest opnemen en als een man zijn verdict aanvaarden. Maar dat ontaardde ook alweer in een woede aanval. Dus heb ik berust en met loden schoenen het spel meegespeeld in de rechtbank.

Het toppunt daarbij was dat hij, na een verdiende uitbrander maar verder een genadig vonnis van de rechter, nadien weggestormd is uit de rechtbank en mij bij zijn advocaat achtergelaten heeft.

Ik ben hem nog gaan zoeken en heb hem gevonden in een magazijn. Maar intussen was ik zelf zo boos, dat ik me zelf verstopt heb en al zijn oproepen verder genegeerd heb. Ik ben de bus naar huis op gestapt, moe en moedeloos.

En zelfs op dat moment overtuigde ik mezelf ervan dat zijn gedrag kwam omdat hij zich zo erg schaamde. Maar die schaamte duurde nooit lang. Het was nooit genoeg om te zorgen voor een blijvende gedragsverandering.

Daarmee vielen de puzzelstukjes ook op hun plaats toen het woord narcisme viel. Een narcistische persoon wil niet leren van zijn ervaringen, omdat hij altijd gelooft dat hij gelijk heeft en dat het systeem verkeerd is.

Hij was toen gewoon boos omdat hij betrapt geworden was, terwijl hij in zijn ogen weinig verkeerd gedaan had. Er was altijd een reden, een aanleiding die zijn acties rechtvaardigden. Hij nam nooit zelf verantwoordelijkheid.

Dit zijn zo van die gevolgen van narcistisch misbruik die niemand ziet of begrijpt. Je verlaagt je eigen grenzen, maar ook je eigen waarden en moraliteit.

Daarom is het zo dat je jezelf niet meer herkent na een narcistische relatie. Je hebt een vage herinnering aan je waarden en normen, maar je weet dat je huidige levensstijl daar niet meer aan beantwoordt. Daarover voel je je dan ook beschaamd.

Je bent beschaamd over wie en wat je geworden bent.
Je bent beschaamd over wat je allemaal toegelaten hebt.
Je bent beschaamd over waaraan je allemaal mee bijgedragen hebt.

Het heeft een jaar geduurd eer ik mezelf weer herkende. Ik had hierbij de hulp van een goeie therapeute.

Nu kan ik op mijn beurt mensen helpen en hen de weg tonen die ik gegaan heb om weer volop te kunnen leven.

Eigenlijk hoef ik daar niet veel woorden aan vuil te maken.

Als jij het beleefd hebt, weet je waarover ik het heb.

Ik hoef jou niet te overtuigen.

Jij hebt alleen te voelen bij jezelf of dit het moment is dat je voor jezelf gaat kiezen.

Of dit het moment is dat je de klik maakt en beslist dat het genoeg geweest is.

Je kan je hier op mijn wachtlijst zetten.

Dan krijg je op 13 januari een mail die je uitnodigt om in te schrijven voor het traject dat start op 11 maart. Als je dat doet binnen de 5 dagen, krijg je nog een mooie korting.

Hier kan je alles over het traject nalezen.

Bijna vergeten om ook mijn facebook live op donderdag 11 januari te promoten 😃 (promo is echt niet mijn ding)

Hier vind je meer info.

Zie ik je volgende donderdag om 20u daar?

27 | Helse pijn

Een vriendin gooide vorige week een interessante vraag in de groep:

Wat was jouw moeilijkste moment tot nu toe in de liefde? En wat heeft het jou gebracht?

Het eerste dat bij me op kwam, was mijn breuk met mijn narcistische ex.

Mensen blijken vaak te denken dat een toxische relatie verbreken gemakkelijk is. Dat je eindelijk inzag dat het niet goed voor je was en dat dit verbreken dus een bevrijding is.

Enerzijds klopt het wel, natuurlijk ben je achteraf opgelucht dat het eindelijk voorbij is.
Nu ja, voorbij is veel gezegd. Je bent erdoor getraumatiseerd en dat draag je nog lang mee.
Maar je bent dan uit de situatie en dan kan je beginnen aan je genezingsproces.

Maar wat mensen niet beseffen, is dat het verbreken van de relatie zelf ook traumatisch is.

Je bent op zoveel manieren verbonden met die man, fysiek en geestelijk, dat je ervan losmaken heel moeilijk is.

(ik spreek voor het gemak van het lezen altijd van “man” en “hem” maar even vaak is “zij” even erg)

De pijn die je voelt als je je verplicht voelt om een einde te maken aan een toxische relatie, snijdt door je lichaam en ziel.

Want eigenlijk is het vaak geen keuze. Of het voelt toch zo niet aan.
Je voelt dat, als je in leven wil blijven, je verplicht bent om die harde keuze te maken. Maar je wil dat niet.
Je wil gewoon dat het beter wordt. Dat hij het licht ziet en je plots wel fatsoenlijk gaat behandelen.

Want je hebt je hart en ziel in die relatie gestoken. Dat kan je toch niet allemaal gewoon weggooien? Uit die investering moet uiteindelijk toch iets goeds komen?

Een narcistische relatie stopzetten geeft je het gevoel dat je gefaald hebt.

Natuurlijk rekenen narcisten daar op. Dat je geeft en blijft geven omdat je niet wil opgeven, omdat je hem wil redden, dat je blijft hopen op verbetering.

Ik vergelijk wat je voelt in een narcistische relatie vaak met het Stockholmsyndroom. Daarin ontwikkelen mensen die gegijzeld worden ook loyaliteit naar hun gijzelnemer.

Omdat je een empathisch mens bent. Je gijzelnemer wekt je medelijden op met een zielig verhaal en je kan je inleven waarom hij doet wat hij doet. Dat maakt het natuurlijk nog niet okee. Maar je hebt het gevoel dat als je ergens een reden achter kan plaatsen, het aanvaardbaar is. Ook daar rekenen narcisten op.

Dat zijn dan psychologische redenen. Daarnaast zijn er een aantal puur lichamelijke dingen die gebeuren in een narcistische relatie, die ervoor zorgen dat je je er zo moeilijk van kan losmaken.

Ten eerste is het vaak zo dat je lichaam bepaalde mechanismen herkent uit je kindertijd. Onveiligheid, onberekenbaarheid, uitbarstingen, verwaarlozing, genegeerd worden, niet belangrijk gevonden worden, nooit het gevoel hebben op de eerste plaats te komen, ouders die emotioneel onbereikbaar zijn… Dit veroorzaakt allemaal een angstige hechting, waardoor je je eigenlijk vastklampt aan iemand die je nooit kan geven wat je nodig hebt.

Narcisten vinden dat heerlijk. Uiteindelijk geef jij alles voor een kruimeltje aandacht en je vindt dat normaal ook. Je verwacht niet anders. Althans, je onderbewustzijn verwacht niets anders. Het denkt dat “liefde” zo hoort te zijn.

Ook in je hersenen vindt er iets puur fysiologisch plaats dat ervoor zorgt dat je je moeilijk kunt losmaken. Bij heftige emoties maken je hersenen bepaalde neuropeptiden aan, waardoor je verslaafd raakt. Op den duur heb je echt die heftige emoties nodig. Daarom voelen veilige relaties ook saai aan. En daarom is het ook nodig dat je eerst van die verslaving afraakt voordat je je opnieuw aan daten gaat wagen.

Maar eerst.. eerst moet je die zware periode door. Voor je de beslissing neemt om te vertrekken, ga je een heel proces door.

Een proces van jezelf overtuigen dat je alles gedaan hebt dat je kon.
Een proces van jezelf overtuigen dat je het ook alleen kan.
Een proces van jezelf overtuigen dat je beter verdient.
Een proces van jezelf overtuigen dat hij nooit zal veranderen.

Een proces van aanvaarden dat het pijn gaat doen.
Maar ook weten dat het noodzakelijk is.

De dag dat ik besloot er een einde aan te maken, deed het “klik” van binnen.
Op dat moment was ik rustig en wist ik wat ik moest doen.

De maanden die volgden, waren een ander soort hel dan die waarin ik 10 jaar lang had gezeten.

De hel van het loslaten.
De hel van het voelen dat ik gefaald had.
De hel van de twijfel of ik de juiste beslissing genomen had. Of dat ik hem toch niet nog één kans had moeten geven. Buiten de 1.000 die ik al gegeven had.
De hel van het verdriet. Want ik hield van die man. Of was dat van het beeld dat ik had met mijn roze bril? Was hij echt ooit zo?
De hel van de lichamelijke ontwenningsverschijnselen.
De hel van het gemis. Want vreselijke aandacht was beter dan geen aandacht.

Ik moest een hoop opnieuw leren.

Leren mezelf graag zien. Opdat niemand me meer het gevoel zou geven dat ik niets waard was.
Leren mezelf vergeven. Opdat ik zou weten dat ik echt alles gedaan had wat ik kon.
Leren vergeven en loslaten van de narcist. Opdat ik helemaal vrij zou zijn om mijn leven in eigen handen te nemen zonder het oordeel of afhankelijk zijn van hem of anderen.

Wat voor mij essentieel is in het genezingsproces na (narcistisch) misbruik, is zelfliefde.

VERLIEFD WORDEN OP JEZELF IS DE EERSTE STAP NAAR GELUK

Dat is een quote die ik ergens las, die zo de essentie weergeeft voor mij.

Als je jezelf graag ziet, kijk je ook naar de wereld met andere ogen.
Dan kan je ook leven vanuit liefde.

Ik weet dat je nu totaal geen idee hebt waarover ik het heb.
En dat je nu eigenlijk bitter weinig voelt.
Of alleen negatieve dingen.

Het heeft mij ook een jaar gekost om op dit punt te komen.
Maar ik ben het levende voorbeeld dat het kàn.

En ik wil jou ook helpen om daar te komen.

Op het punt waarop je niet meer boos bent op jezelf, op de narcist, op de hele wereld.
Op het punt waarop je eindelijk terug weer het gevoel krijgt dat je lééft.

Op het punt dat je niet meer met pijn achterom kijkt naar je relatie met de narcist.

Op het punt dat je niet meer met angst door het leven gaat.

Op het punt dat je weer vol moed en zelfvertrouwen vooruit kijkt, naar je toekomst.

———

Ik kan jou daarbij helpen.

Ik heb een nieuw traject waarin je leert om narcisten geen invloed meer te laten hebben op je leven.

Het RESTART! traject duurt 3 maanden.

In dit traject ga je je leren wapenen tegen narcisten.
narcisme doorgronden: de kenmerken, manipulatietechnieken, hoe rode vlaggen herkennen…
je eigen trauma leren analyseren zodat je beseft wat dit misbruik met je doet en dat er voor je eigen gezondheid iets moet gaan veranderen
je zelfliefde verhogen zodat je eindelijk beseft dat het niet jouw schuld is en dat je mag kiezen voor jezelf, je gezondheid, je geluk

Wat houdt dit traject in?
gratis intakegesprek, online of bij een koffietje
per maand 2 online 1-1 coaching gesprekken van 1u
per maand 2 online trainingen van 30 min
tussendoor motiverende videotjes om je on track te houden

BUITENKANS!
Je kan je NU inschrijven voor de Pilot aan de mini mini-prijs van 50 € !!!

Het enige dat ik daarvoor vraag, is dat je me achteraf een eerlijke review bezorgt.

Je kan je inschrijven tot 31 oktober, dus wees er snel bij!
Vanaf 1 november zal de prijs stijgen naar 250 €.

Ben je klaar om je leven een nieuwe start te geven?

Je kan je inschrijven via deze link:
https://forms.gle/c78DFrn77k9WAELh7

25 | De stem van de narcist

Toen ik me zo’n drie jaar geleden begon te verdiepen in narcisme, zocht ik in eerste instantie lotgenotengroepen op.

Nou nee, ik moet een stap terugzetten. Eerst zocht ik groepen op van slachtoffers van alcoholisten.

Toen ik na een korte periode waarin hij minder dronk, besefte dat zijn gedrag niet zomaar kwam door het alcoholmisbruik, en zijn psychiater zelf het woord narcisme uitsprak, begonnen de puzzelstukjes op hun plaats te vallen.

En dus ging mijn zoektocht verder in de richting van narcisme.

Er waren niet veel Nederlandstalige lotgenotengroepen te vinden, en ik belandde vooral in Amerikaanse groepen.

Wat ik daar vond, vond ik niet leuk. In plaats van gevoelens en verhalen delen, bestond 90% van de posts uit heel vijandige uithalen naar hun partners.

Ik begrijp het best, als je in zo’n relatie zit, ben je vaak heel boos. Maar ik vind dat lotgenoten vooral elkaar een hart onder de riem moeten steken, en niet elkaars vijandigheid versterken.

Zolang je vastzit in die boosheid, kan je niet helen.

Dat wil niet zeggen dat je niet eens mag ventileren. Maar als lotgenoot moet je dan liefdevol kunnen luisteren en opvangen, en geen olie op het vuur gooien.

Ik ben dus nooit lang in zo’n groep gebleven.

En daarom heb ik mijn eigen groep opgericht. Momenteel zit die nog in de beginfase en durven mensen zich nog niet echt blootgeven.

Maar alles gebeurt op zijn eigen tijd, dus ik vertrouw erop dat ook mijn groep binnen niet al te lange tijd zal beginnen bloeien.

Zelf deel ik er nog niet veel verhalen. Want als ik begin te schrijven, worden het blogs.

Korte facebook posts zijn soms moeilijk voor mij 😀

Maar ik wijk weer af. ADHD-trekje van me.

Wat me vooral opviel in die groepen, en op andere kanalen, waren de verhalen.

Ik zat vaak met open mond verhalen te lezen die ik zelf zou kunnen geschreven hebben.

De aanpak waarmee een narcist zijn slachtoffer binnenhaalt.

De tactieken die hij gebruikt om zijn slachtoffer vast te houden.

De manier waarop hij alle energie uit zijn slachtoffer zuigt.

Het methodes die hij gebruikt om zijn slachtoffer klein en weerloos te houden.

De verschrikkelijke vormen van misbruik.

De taal die hij spreekt.

Onlangs deelde een lotgenote een geluidsfragment met me.

Ze deed dit met de vraag wat ze nog meer kon zeggen om de narcist te overtuigen dat het genoeg geweest was voor haar.

Het probleem is dat je niets kan zeggen.
Ze horen toch alleen zichzelf graag spreken.

Ze blijven proberen je te manipuleren zodat je zelf van gedachte zou veranderen.

Ze willen niet horen wat jij te zeggen hebt.
Ze willen alleen dat jij doet wat zij willen.

De opname zelf deed me verstomd staan.

Net zoals de verhalen eerder leken alsof ik ze zelf geschreven had, leek het nu alsof ik mijn eigen narcist hoorde.

De intonaties.
De woorden.
De tactieken.
Het gemanipuleer.

De manier waarop het gesprek verliep:
van “jij bent mijn alles”
over “wat doe je mij aan”
naar “je gaat het toch nooit kunnen zonder mij”.

Maar vooral: de stem.

Ik zweer je, ik hoorde mijn ex.

Letterlijk.
Dezelfde stem.

Op dat moment kwam er een bijzondere gedachte op.

Nu gaan mijn gedachten een vreemde toer op, volg even terwijl ik probeer om mijn hersenkronkels uit te leggen.

Kijk jij ook al eens naar films over seriemoordenaars, of documentaires over psychopaten?

Soms wordt daarin het geloof uitgesproken dat er een “kwaad” is in de wereld.

“Iets” dat zich manifesteert in mensen en hen vreselijke daden doet doen.

Als je gelooft in een god en de duivel, zou het best kunnen.

Ik geloof er zelf niet in.

Maar toen ik die opname hoorde, schoot het even door mijn hoofd: wat als er “iets” is zoals narcisme?

Een universeel narcistisch bewustzijn dat mensen gebruikt.

Ik weet het, het is vergezocht en ik geloof het ook niet.

Maar heel even voelde het zo aan.

Het zou natuurlijk ook weer een goed excuus zijn.
Mensen die kwaad doen, gebruiken de duivel als excuus.
“Hij liet het mij doen”.

Dan moeten ze geen verantwoordelijkheid opnemen, want ze kunnen er niks aan doen.

Het zou ook een handig excuus zijn voor narcisten.
Typisch ook. Want niks is ooit hun schuld.

Door deze vaststelling ben ik me ook een aantal dingen beginnen afvragen.

Waardoor ontstaat narcisme?

Als ze allemaal hetzelfde klinken, denk ik dat je zeker mag stellen dat het aangeleerd gedrag is.

Volgens mij is het wel een combinatie.

Gebrek aan empathie is aangeboren.
Kan het ook afgeleerd worden?
Of afsterven als het niet gevoed wordt?

Maar los daarvan, zijn de tactieken en het misbruik zeker iets dat ze in de loop der jaren geleerd hebben.

Kinderen leren veel van rolmodellen.

Maar hun eigen temperament en karakter maken het verschil uit hoe ze omgaan met wat ze leren.

Het ene kind neemt het als voorbeeld om er voordeel mee te halen, en gaat het gedrag herhalen.
Het andere kind voelt hoeveel pijn het doet, en zal het juist niet gaan herhalen.

Bedenkingen zoals deze hebben ervoor gezorgd dat ik psychologie ben gaan studeren.

Ik vind de menselijke geest fascinerend.

Natuurlijk had ik nooit kunnen denken dat ik ook ervaringsdeskundige in narcistisch misbruik zou worden.

Het leven heeft ervoor gezorgd dat ik beide dingen nu kan combineren om mensen te helpen.

Zodat ook zij kunnen ervaren dat er ook leven is na een toxische relatie.
Dat je kunt floreren ondanks het vreselijke leed dat je doorgemaakt hebt.

Want naar mijn mening is er veel te weinig aandacht voor.

Mensen die een trauma zoals oorlog of een terroristische aanslag hebben meegemaakt, kunnen beroep doen op slachtofferhulp.

Maar het trauma door narcistisch misbruik wordt te veel onderschat.

Daarom is het mijn missie geworden.

Ik maak van de gebroken kopjes die mensen zijn na narcistisch misbruik, weer nieuwe kopjes.
Ik lijm ze aan elkaar met gouden randjes, zodat ze prachtige kunstwerkjes worden.

Daarom noem ik mijn traject ook Kintsugi, naar de Japanse naam voor deze kunst.

Ik vind het vooral een belangrijke metafoor.

Mensen proberen ons vaak te overtuigen om “gewoon verder te gaan met ons leven”.

Onzichtbaar.

Alsof er niks is gebeurd.

Maar ik vind dat, als je het “werk” gedaan hebt en herboren bent als nieuwe mens, dat dit mag gezien worden.

Ik wil dat mijn gouden randjes schreeuwen naar de buitenwereld: NEVER AGAIN.

Ik wil dat lotgenoten het zien en het gebruiken als hoop voor een nieuw leven.

Ik wil dat het de narcisten verblindt zodat ze nooit meer een nieuw slachtoffer vinden.

KINTSUGI

Ben jij ook klaar voor een nieuw leven?

20 | Het web van de narcist

Mijn verhaal begint al einde vorige eeuw.

Ja, dat klinkt lang geleden, maar in feite is het gewoon 25 jaar geleden.

Toen leerde ik de man kennen waarvan ik later zou denken dat hij mijn soulmate was.

Van in het begin was er een “klik”, een verbinding die me toen al wat angst aanjoeg. Toen dacht ik dat het “gevaar” er in bestond dat we meer dan vrienden zouden worden, vermits we allebei nog getrouwd waren. En toen was dat nog een grens waar ik niet over wilde gaan.

Maar de connectie was sterk. Zo sterk dat ik zoveel mogelijk in zijn buurt wilde zijn, maar tegelijk ook zo ver mogelijk weg. Er was een duidelijke chemie tussen ons die niet mocht geactiveerd worden.

15 jaar later connecteerden we opnieuw, deze keer op facebook. Ik zag dat hij getrouwd was en hield opnieuw mijn afstand. Enkele maanden later, toen ik bij mijn eerste man vertrokken was, begon hij te beseffen dat ik wel vrij was en begon het offensief.

Ik was in die periode heel kwetsbaar. Na me 25 jaar lang eenzaam gevoeld te hebben in een respectloze relatie, snakte ik zo naar liefde.

In mijn hoofd zat het naïeve droombeeld van de man die mij het mooiste en liefste meisje op de wereld zou vinden en alles zou doen om mij gelukkig te maken. Een man die me zou doen voelen als een koningin.

Mijn hart stond helemaal open, klaar voor mijn ridder op het witte paard. Puur, open en goedgelovig.

Het ideale slachtoffer voor een narcist.

Allereerst was er de aandacht. Er kwamen elke dag reacties op mijn statussen, met grapjes en complimenten. Na enkele dagen zei hij dat zijn zoon hem gezegd had dat hij op de chat moest gaan, want dat iedereen met onze conversaties mee kon lezen.

Gedurende enkele weken werd ik overladen met lieve berichten, waarbij hij zijn verleden heel eerlijk uitgebreid uit de doeken deed. Ik merkte al wel snel dat er een patroon in zat, namelijk dat hij altijd het slachtoffer was.

Maar iedereen kan pech hebben met verkeerde partners (ik ben zelf nu ook al 2 keer getrouwd geweest), dus ik geloofde hem. Want hij leek altijd wel verantwoordelijkheid op te nemen voor een deel van de situatie.

Dubbelzinnig weliswaar. Bijvoorbeeld hoe hij verliefd was geworden op een andere vrouw omdat die er voor hem was terwijl de moeder van zijn kinderen hem enkele maanden had achtergelaten met drie kleine kinderen, om in het buitenland te kunnen gaan werken.

Het leek een aannemelijke reden, maar eigenlijk was het maar een excuus. Maar mijn hart wilde hem geloven.

Plots werd het enkele weken stil op mijn chat. Ik herinner me dat ik zelf even de rem had gezet op de diepte van ons contact omdat hij nog getrouwd was. Intussen had hij me al wel overtuigd dat dat een huwelijk zonder inhoud en liefde was, en dat zijn vrouw hem al vaak zelf om een scheiding had gevraagd.

Maar toch hield ik de boot af. Ik wilde geen echtbreekster zijn. Ik weet niet of dat de reden was voor de plotse stilte, maar ik voelde al snel angst.

Angst voor afwijzing, angst om verlaten te worden. Ook al was er nog lang geen sprake van een relatie, of zelfs maar van uitgesproken gevoelens.

Ik ben toen in een oud mechanisme gevallen. Ik begon zelf berichtjes te sturen, wanhopig voor aandacht. Pas na enkele weken reageerde hij opnieuw. Hij had geen tijd gehad om te chatten, want hij was druk bezig met het inwerken in een nieuwe job, zei hij.

In het begin leek hij verveeld en afstandelijk. Dit activeerde mijn angsten nog meer en ik was toen bereid om eender welk excuus te aanvaarden, zolang hij maar opnieuw aandacht voor me had.

Van de zelfzekere vrouw die enkele maanden voordien al haar moed bij elkaar geraapt had om te vertrekken uit haar vorige relatie, was toen al lang geen sprake meer.

Zo snel kan het gaan. Zo snel zit je in het web. Het aantrekken en afstoten was al begonnen.

Daarna ging het plots in een stroomversnelling. Vermoedelijk door de euforie van opnieuw een goedbetaalde job te hebben nadat zijn zaak failliet gegaan was, vestigde hij zijn volle aandacht op mij.

Toen ik op een zaterdagavond van een fuif bij vriendinnen terugkwam, ontplofte mijn chatbox van zijn berichten. Hij bekende zijn liefde met grote woorden en hopen superlatieven. Ik was de beste, de liefste, de mooiste, de slimste, en hij kon zonder mij niet meer leven.

Tot op dat moment hadden we elkaar nog altijd niet terug in levende lijve gezien, en hij vond het dringend tijd om daar werk van te maken.

Om een lang verhaal kort te maken: enkele weken later trok hij bij me in. Eerst had er nog een ontmoeting met mijn kinderen plaatsgevonden, waarbij hij me prees om mijn goede aanpak van mijn kinderen met autisme. Hij beweerde dat hij zich niet zou bemoeien met mijn opvoeding en dat hij mijn leiding daarin zou volgen. Want ik was een geweldige moeder met zulke prachtige kinderen.

Nu had ik de voorgaande jaren alsmaar het gevoel van het tegendeel gehad. Het zoeken naar de juiste school en aanpak van de kinderen was al jaren een lijdensweg geweest, en het deed deugd dat iemand eindelijk erkende dat ik het toch goed gedaan had.

Mijn moederhart werd gepaaid en ik raakte alweer vaster verstrikt in zijn web.

In de volgende weken waren we in de weekends nooit thuis. Ik had toen de regeling dat mijn kinderen in de week bij mij waren en in het weekend bij hun vader.

Mijn nieuwe liefde vond het zo zielig voor me dat ik in mijn eerste huwelijk nooit verwend geweest was, en was vastbesloten dat goed te maken door elk weekend een uitstap te verzinnen.

(nota: ik vond het toen geweldig dat hij daar zoveel inspiratie in had. Maar als ik nu kijk naar hoe hij het met zijn nieuwe liefde doet, werkt hij blijkbaar altijd hetzelfde lijstje af. Zo vreemd om te zien.)

Op geld werd er niet gekeken en ik kreeg bijna wekelijks een boeket bloemen.

Het klinkt als een sprookje, nietwaar?

Jammer genoeg had het sprookje een schaduwkant.

Elke mooie dag werd bijna steevast afgesloten met veel alcohol.

En daarbij horend het venijn, het schelden en de vernederingen.

Ik vind het nog altijd vreemd als ik aan die periode terugdenk. Ik slaagde er in om mezelf een enorm rad voor ogen te draaien. Elke avond begon bijna op dezelfde manier en liep ook vaak op dezelfde manier af. En toch was er elke keer die onschuldige verwachting bij mij dat het deze keer goed zou aflopen. Af en toe gebeurde dat ook.

Wie wat kennis heeft van psychologie, weet dat partiële bekrachtiging de krachtigste methode is om iemand te conditioneren. Af en toe een goede afloop en je blijft hopen dat het elke keer zo is.

En zo ontstaat ook de verslaving in je hersenen. De afwisseling tussen hoogtes en laagtes zorgt er op den duur voor dat het ook je verwachting is, en je begint het normaal te vinden.

Elke keer dat het weer even goed gaat, laat je jezelf ook aan geheugenverlies lijden. Wellicht ook onder lichte dwang. Hoe vaak me gevraagd werd om het te vergeten, want het was voorbij, kan ik niet tellen. Een nieuwe dag, een nieuwe kans, leek hij altijd te verwachten.

Een slechte dag had volgens hem altijd een reden. En als die reden weg was, was ook hij weer okee en was er geen reden om hier op terug te komen. Als ik dat al eens durfde te doen, vragen om het te bespreken, werd er me verweten dat ik oude koeien uit de gracht haalde.

Dus ik leerde zwijgen en blij te zijn met de goeie momenten.

En die waren er ook, echt waar. Momenten waarop ik opnieuw de beste, de mooiste en de liefste was. En dan vergat ik de slechte momenten weer even. En maakte ik mezelf wijs dat hij inderdaad “even” een slechte dag had gehad.

Boven op het verwijt van de oude koeien werd me ook aangesmeerd dat ik me de dingen niet correct herinnerde. Hij had het nooit zo gezegd, of niet zo bedoeld, of ik had het verkeerd begrepen… In het begin dacht ik dat hij het zich niet herinnerde door blackouts van de alcohol, maar naarmate de jaren vorderden, ben ik me vaak gaan afvragen of het geen bewuste tactieken waren. Wat ik later las over narcisme, bevestigde die vermoedens.

En het had blijkbaar zelfs een naam: gaslighting.

Mijn realiteit begon zo ook steeds verwarder te worden. Mijn enige houvast waren mijn beste vriendin en vijf andere goeie vriendinnen. Maar ook hen durfde ik in het begin niet veel te vertellen. Ik schaamde me dat ik me zo liet behandelen en was bang voor hun reactie. Ik kon de confrontatie met de realiteit niet aan. Ik hield mezelf recht met een fantasiewereld en kon niet riskeren dat deze fantasie zou verbroken worden.

Een tijdje stond daardoor mijn sociale leven op een laag pitje, maar gelukkig hebben mijn vriendinnen me nooit laten vallen. (op één na) Zij zijn mijn redding uiteindelijk gebleken.

Als ik hen niet had gehad om gegrond te blijven in de realiteit, zou ik helemaal geïsoleerd geweest zijn van de buitenwereld. En daarin schuilt het grootste gevaar. Als dat gebeurt, heb je alleen nog maar één contact met de buitenwereld, en ben je volledig van hem afhankelijk.

Je kan alleen geloven wat hij je vertelt. Zo houdt hij controle over je. Want niemand kan hem tegenspreken.

Daarom is het essentieel, als je bevriend bent met iemand in een soortgelijke situatie, om contact met hem of haar te blijven houden.

Laat weten dat je er bent.
Wees de link met de buitenwereld.
Laat hem of haar voelen dat je zonder oordeel achter hen blijft staan.

Dat is niet simpel.
Maar iemand kan pas uit zo’n relatie losraken als die daar klaar voor is.
Ze moeten hun eigen pad volgen en hun eigen levenslessen leren.
Verder kan je niks doen, buiten naast hen lopen op dit levenspad.

Hun hand vasthouden en laten weten dat ze nooit alleen zijn.
Je kan hen ook voorzichtig vragen of ze wel gelukkig zijn zo.
Bewustwording is de eerste stap.

Dat kan lang duren. Bij mij duurde het 10 jaar.

Het bewustwordingsproces kwam bij mij op gang nadat dr. Ramani op mijn pad gekomen is, met haar youtube kanaal en boeken over narcisme.

Daarom is het mijn missie om mensen zoveel mogelijk over narcisme te leren.

Slachtoffers weten meestal wel dat er iets ernstig mis is in hun relatie, maar ze kunnen vaak de vinger er niet op leggen waar het probleem juist zit.

Als ze, net als ik, uiteindelijk de lijst met symptomen onder ogen krijgen en de puzzelstukjes op hun plaats beginnen te vallen, kan het proces beginnen.

Ik wou dat ik kon zeggen dat vanaf dan aan alles eindelijk een einde komt, maar dan begint het pas moeilijk te worden.

Besef.
Knoop doorhakken.
Vertrekken.
Genezen.

Een proces van lange adem.
Maar neem het aan van iemand die het beleefde en overleefde. En nu helemaal voluit lééft.

Het is de moeite waard.

Want jij bent de moeite waard.
Jij mag er zijn.
Jij mag spreken.
Jij mag voelen.

Jij mag zijn.

Helemaal en compleet zoals je bent. Zonder meer.

Je hoeft geen andere persoon te worden om graag gezien te zijn.

16 | Patronen

Mensen vragen soms hoe het komt dat ik in hemelsnaam in zulke omstandigheden bij zo’n man kon blijven.

Het antwoord daarop is niet eenvoudig. Er zijn een hoop mechanismen die in werking treden als je in een toxische relatie zit.

In de eerste plaats hou je oprecht van je partner. Je kan de eerste jaren niet geloven dat het echt een patroon is dat nooit zal veranderen. Je blijft leven op hoop en op beloftes die nooit ingelost worden. En zeker als je een vergevingsgezind persoon bent dat mensen meerdere kansen geeft. Of in het geval met narcisten duizend kansen. En als dat gecombineerd is met alcoholisme, nog veel meer.

Ten tweede ontstaat er een patroon dat relatieverslaving heet. Door de extreme ups and downs van met de grond gelijk gemaakt te worden en de volgende dag weer opgehemeld te worden, komen er stoffen in je hersenen vrij die een verslaving doen ontstaan.

Het brengt het romantische concept van “ik ben verslaafd aan jou” tot een heel andere orde.
En het is allesbehalve liefdevol.

Ik heb natuurlijk altijd wel geweten dat ik er ook aan geleden heb, maar ik dacht niet in grote mate.

Deze week kreeg ik daar een heel ander zicht op.

Een bevriende phd-student waar ik vijf jaar geleden mee samen werkte, maakte indertijd een studie over inclusie bij de universiteit. Op een dag deed hij een oproep naar mensen om er aan mee te werken. Hij zocht mensen met een bepaalde identiteit die heel wat impact op hun leven had. Ik grapte (min of meer) of vrouwen die getrouwd zijn met een alcoholist, hier ook voor in aanmerking kwamen. Het antwoord was positief en niet zo veel later zat ik op het stoeltje voor de camera.

Het project zelf kwam nooit echt helemaal van de grond. En eigenlijk misschien maar beter ook. Ik zei in het interview dat ik mijn toenmalige echtgenoot ervan zou op de hoogte brengen, maar uiteindelijk heb ik dat nooit aangedurfd.

Tot voor kort herinnerde ik me het interview nog vaag, tot het ter sprake kwam in één van onze gesprekken. Ik wilde het laten zien aan mijn liefste. Waarom weet ik niet goed. Vaag had ik een gevoel van fierheid omdat ik het aangedurfd had mijn verhaal voor camera te brengen.

Die fierheid verdween echter snel toen ik het youtube filmpje opende en mezelf daar zag zitten op het stoeltje. Het was alsof ik naar een vreemde keek. Eerst en vooral verafschuwde ik mijn gestalte. Het overgewicht, hoe mijn haar lag… Het eerste dat ik dacht, was “my god, ging ik zo naar het werk?”.

En dan begon ik te vertellen in het filmpje.

Zelfs nu, terwijl ik dit schrijf, heb ik het moeilijk om het onder woorden te brengen.

De vrouw op het stoeltje vertelde hoe ze zichzelf niet zag als een slachtoffer. Hoe haar man toch veel moeite deed en in de kern een goede man was. Hoe ze niet wilde dat mensen medelijden met haar hadden, dat ze een sterke onafhankelijke vrouw was die wist wat ze deed, elke keer als ze haar alcoholist een nieuwe kans gaf.

Hoe ze “maar” enkele keren fysiek geweld had ervaren. Op het einde vroeg ze de interviewer zelfs om die passage er uit te knippen, want ze was geen mishandelde vrouw. Het waren toch “maar enkele klappen” die ze gekregen had.

Ik keek naar de vrouw die een schim was van wie ze ooit was. Van wie ik nu ben.
En ik zag het concept van relatieverslaving door heel andere ogen.

Wat ik vooral nu besef, is hoe moeilijk het echt voor mijn omgeving moet geweest zijn.

Ik geloofde in mijn man. Ik hield oprecht van hem. Ik gaf hem alles wat ik had.
Lichaam en ziel. Geloof en vertrouwen. Liefde en vergiffenis.

Maar mijn omgeving had die gevoelens helemaal niet voor hem. Zij zagen alleen hoe fundamenteel onrechtvaardig ik behandeld werd.

Ik moet oprecht toegeven dat ik bij het zien van die vrouw op het stoeltje, haar bijna bij de hand zou genomen hebben en haar naar een vluchthuis voor vrouwen zou gebracht hebben, samen met haar kinderen.

Het heeft een diepe indruk op me achtergelaten.
En tegelijk versterkt het me in mijn missie.

Er zijn ontelbare vrouwen (en mannen) die zich op dit moment in dezelfde situatie bevinden.
En ik wens voor hen dat ze er niet zo lang over doen om te beseffen dat ze meer waard zijn dan zo behandeld te worden.

Dat niets, maar dan ook niets, en zeker geen zogenaamde liefde, het rechtvaardigt dat je mishandeld wordt.

Want als je iemand graag ziet, behandel je je geliefde zo niet.
Een mishandelaar kiest ervoor om te mishandelen.
Dat doe je niet “per ongeluk”.
De berekendheid waarmee het gebeurt, spreekt het idee tegen dat het “buiten hun controle” ligt.

Manipulatie is een bewuste keuze.
Je partner slaan is een bewuste keuze.
Je partner uitschelden is een bewuste keuze.
Je partner vernederen is een bewuste keuze.

Laat je nooit wijsmaken dat het jouw schuld is. Dat jouw reacties het “uitlokken”.

Ik denk dat ik nu voor mezelf weet waarom ik in eerste instantie nooit echt iets met mijn diploma psychologie gedaan heb.

Ik kan niet onpartijdig zijn in deze gevallen. Ik spreek voor degenen die niet durven spreken.
Ik leer hen om zichzelf graag te zien.

Zodat ze inzien dat ze het waard zijn om voor zichzelf te kiezen.
Zodat ze inzien dat ze dit gedrag niet moeten blijven pikken.

En in het geval van narcisten is het mijn inziens een verspilling van energie om een manier te vinden om met hen samen te leven. De enige manier is er uit stappen.

Ik besef natuurlijk dat dat niet altijd evident is, of zelfs door omstandigheden heel moeilijk.

De grootste struikelblokken zijn de financiële middelen en de kinderen.

Partners durven niet vertrekken omdat ze geen geld hebben, omdat de narcist altijd alles onder controle had.
Partners zijn bang om de kinderen in een scheiding te betrekken, dat de narcist hen als pionnen gaat gebruiken om hen nog meer te dwarsbomen.

Ik heb ook in die situatie gezeten. Tweemaal al. Het vraagt veel voorbereiding en rekensommen maken. En het resultaat is dat je het nadien met heel wat minder moet stellen.

Maar geloof me, het is die prijs dubbel en dik waard.

Er staat geen prijs op je veilig voelen
Er staat geen prijs op eindelijk niet meer in constante angst moeten leven.
Er staat geen prijs op niet meer in elkaar duiken bij elke scheldpartij of hand die opgeheven wordt.

En de kinderen zijn gelukkig elk moment dat ze niet bij de narcistische partner moeten zijn.
Dat is het enige dat nog schort in onze maatschappij.
Ik weet dat de rechtbank gemakkelijk oordeelt voor co-ouderschap.
Het concept van narcisme is nog veel te weinig gekend en er wordt veel te weinig rekening gehouden met de wensen van de kinderen, die liefst zo weinig mogelijk tijd moeten doorbrengen met de narcistische ouder.

Ook dat versterkt mij in mijn missie. Hoe meer mensen er over weten en praten, hoe meer bewustwording er komt. En niet zomaar dat het een hype zou zijn.

Mensen moeten echt bewust worden over wat narcisme is en wat voor schadelijke invloed ze hebben op hun omgeving.

Ik weet ook dat mensen vaak schermen met het argument dat een narcist er pas één is als hij of zij de klinische diagnose gekregen heeft.
Medisch gesproken is dat correct. Dan pas hebben ze een “stoornis”.

Maar in mijn ogen is het stellen van het schadelijke gedrag zonder de diagnose zeker even schadelijk en “gestoord”. En maakt het de gevolgen zeker niet minder schrijnend.

Het maakte voor mij geen verschil uit of mijn man de diagnose had, toen hij mij stond uit te schelden.
Het maakte geen verschil uit of hij de diagnose had, toen hij me een blauwe lip sloeg.

Het maakte wel verschil uit toen ik besefte dat hij de kenmerken van narcisme had, dat ik besloot om een einde te maken aan mijn relatie.

De vrouw op het stoeltje was zich daar toen niet bewust van.
Ze dacht toen nog dat het “alleen” alcoholisme was, en dat ze dat kon overwinnen, dat ze hem kon genezen.

Voor narcisme is er geen kans op genezing.

Ik had haar dat willen vertellen, vijf jaar geleden.

Maar ik weet ook dat een mens pas een knoop kan doorhakken als de nood hoger is dan de angst, of erger: de hoop.

En de vrouw op het stoeltje liep nog over van liefde en hoop.

Ik kan alleen maar blij zijn dat ze drie jaar later wel voor zichzelf heeft durven kiezen.
Dat ze vond dat ze meer waard was dan wat ze kreeg.

En vooral… dat ze niet meer wilde wat ze kreeg.
Dat ze eindelijk kon zeggen: NEE! IK WIL DIT NIET MEER!

NOOIT MEER.

NEVER AGAIN.

13 | Wanneer je beseft dat het narcisme is

Wanneer kom je tot het besef dat je een relatie hebt met een narcist?

Dat vroeg Annick me in de podcast die je eergisteren kon beluisteren. Ik moest daar toen even over nadenken. Zoals ik in mijn vorige blog schreef, rol je er geleidelijk in, zodat je het niet echt beseft.

Natuurlijk voel je wel dat het hélemaal niet okee is hoe je behandeld wordt. Maar je wordt gebrainwasht, of zoals het in het narcisme-landschap genoemd wordt: ge-gaslight.

(de term komt uit een film van Alfred Hitchcock)

Gaslighting betekent dat je beleving van de realiteit zo in vraag gesteld wordt, dat je gaat geloven dat je alles verkeerd ziet, hoort en voelt. Zo erg dat je op een bepaald moment gesprekken gaat beginnen opnemen, zodat je later voor jezelf kan horen dat het wel degelijk zo gegaan is als jij het je herinnert.

En ja, ook ik heb dat gedaan. Ook met de bedoeling om het te kunnen laten horen aan mensen die het nog altijd niet willen geloven. Of in de rechtbank als het tot een vechtscheiding zou komen. Gelukkig is dat niet gebeurd bij mij, maar dat het van een leien dakje gegaan is, kan ik ook niet zeggen. Maar dat is voor een andere blog.

In elk geval, als je in je relatie begint te beseffen dat je zoiets zou willen doen, gesprekken opnemen om zeker te zijn dat je niet gek bent, ga er dan maar van uit dat er iets ernstigs mis is. Dat je gemanipuleerd wordt.

En begin dan eens rond te kijken en te horen.

Ik weet niet meer hoe het bij mij juist gebeurd is, maar op een gegeven moment ben ik bij youtube filmpjes van Dr. Ramani beland, die een heel kanaal over narcisme heeft.

De kenmerken die ze beschreef, klonken zo bekend in de oren.

Eigenlijk, nu ik dit zo schrijf, herinner ik het me plots weer. Mijn ex had/heeft een alcoholprobleem. Ik ben een tijdje lid geweest van facebook zelfhulpgroepen voor partners van alcoholisten. Ik heb zelfs een eigen website erover gemaakt, met de bedoeling een forum te bieden voor lotgenoten. Toen nog vanuit de insteek om onze partners te helpen, want ze hadden het toch zo moeilijk. (sorry als ik hier wat sarcastisch klink, maar het leek altijd alsof wij als slachtoffers niet het recht hadden om het er moeilijk mee te hebben)

Dat kreeg ik trouwens als verwijt elke keer ook te horen, als ik kloeg dat hij zich weer niet aan zijn beloftes hield. Dat ik niet elke keer oude koeien uit de gracht mocht halen, want zo steunde ik hem niet. Ik moest vooral begripvol en geduldig zijn. Ik begreep toen niet hoe de AA-leden elkaar zo aanspoorden om met hun partner om te gaan, maar nu ben ik ervan overtuigd dat het vooral hijzelf was die deed alsof het vanuit de AA kwam. Gaslighting alweer.

En geloof me, ik héb véél geduld gehad. 1000 keer opnieuw vergeven, telkens opnieuw geloofd dat het vanaf nu beter zou zijn. Ik haalde helemaal geen oude koeien uit de gracht, want dat betekende alweer veel verbaal geweld en hervallen in alcoholmisbruik, dus daar paste ik wel voor op.

In de zelfhulpgroepen waarvan ik lid was, begon vaak het woord “narcisme” te vallen. De gedragingen die werden besproken, vielen vaak samen met gevolgen van alcoholisme, dus ik besteedde er toen niet zoveel aandacht aan.

Dan gebeurde “het incident”. Ik dacht dat dat het keerpunt zou zijn, dat hij niet lager meer kon vallen, dat het toen eindelijk gedaan zou zijn.

Ik ga er niet vaag over doen. Naarmate mijn kinderen ouder werden, begonnen ze veel minder tolerant naar hem te worden. Op zijn scheldpartijen werd gereageerd en hij werd er nog agressiever van. Het idee om tegengesproken te worden, was onaanvaardbaar voor hem. En als hij dan ook nog gedronken had, werd hij helemaal agressief, ook fysiek. Op een dag ontstond er een schermutseling tussen hem en mijn twee 17-jarige zonen, en brak hij de neus van mijn oudste zoon.

Ook dat vergaf ik hem. Zelfs mijn zoon vergaf het hem. Want hij had het toch zo moeilijk. Hij was ziek.

En daarom nam ik hem mee naar de huisdokter. Mijn voorwaarden: terug naar de AA, aan de medicatie tegen alcoholmisbruik en in therapie.

Gedurende een half jaar ging dat beter. Ik kan niet zeggen “goed”, maar het ging beter.

Maar natuurlijk duurde het niet lang. Ik begon te vermoeden dat hij de medicatie niet nam, want hij kwam opnieuw aangeschoten thuis na het werk. Dus telde ik het aantal pilletjes in het doosje. En dat bleef soms dagen na elkaar hetzelfde aantal.

Ja, zo ver komt het. Als partner val je in acties die je nooit had durven denken. Die je nooit had durven nodig achten. Je telt pilletjes. Je checkt uitgaven. Je checkt hun online activiteiten, waar ze zijn (of ze inderdaad zijn waar en wanneer ze zeggen dat ze zijn), je check zelfs hun chats. Dingen waar ik zeker niet fier op ben. En ik wou dat ik kon zeggen dat ik niets vond. Helaas ben ik gezegend met een zesde zintuig, dat zegt dat er iets niet pluis is als dat ook echt zo is.

Maar er is dus een korte periode geweest (geen zes maanden, alhoewel ik voor hem toen een heuse trofee in plexiglas heb laten maken om zijn zes maanden te vieren) dat hij niet of weinig onderhevig was aan alcohol.

Maar het ging niet echt veel beter. Het gedrag zwakte af, maar het bleef.

En toen ben ik gaan beseffen dat het niet aan de alcohol lag. Er was iets mis met hem zelf.

Dat was een zware dobber voor mij. De hoop dat het eindelijk zou beteren en dat hij zou kunnen genezen, werd de kop ingedrukt.

Maar wat was er dan wel aan de hand? En toen herinnerde ik me de gesprekken in de zelfhulpgroepen. De naam Dr. Ramani kwam ter sprake en ik begon me te verdiepen in haar video’s en verhalen van lotgenoten.

Het is een bevreemdende ervaring. Je denkt dat je verhaal in het begin een sprookje was dat geleidelijk uitgroeide tot een nachtmerrie. Je denkt dat je speciaal was, dat jouw verhaal uitzonderlijk is.

En dan lees je verhalen die lijken alsof je ze zelf hebt neergeschreven. Je leest woorden die gezegd werden, die ook uit de mond van jouw geliefde kwamen. Je hoort beschrijvingen van situaties die identiek zijn aan de jouwe.

En dan besef je: er is een patroon. Hij is niet zomaar een man met bepaalde gedragingen, het is een patroon en het heeft een naam.

Narcisme.

Als ik het woord vroeger hoorde, dacht ik dat het synoniem was voor een mens met overdreven eigendunk en ijdelheid. Iemand die irritant kon zijn, maar verder onschadelijk was voor zichzelf en/of zijn omgeving.

De eerste keer dat ik besefte dat het ook negatieve gevolgen had, was toen mijn ex zelf bij de psychiater buiten kwam en heel ontdaan vertelde dat deze hem gezegd had dat hij ernstige kenmerken van narcisme vertoonde.

Ik heb toen veel moeite moeten doen om niet te lachen en te zeggen “ja, deuh!”.

Toen was het even amusant, maar toen ik me er in begon te verdiepen, verging het lachen me steeds minder.

Ik kocht het boek van Dr. Ramani: “Should I Stay or Should I Go? – Surviving a relationship with a narcissist”.

En toen gingen mijn ogen open. Helemaal open.

Alle puzzelstukken vielen op hun plaats. En tegelijk stortte mijn wereld in elkaar.

Het heeft een naam. Het zijn persoonlijkheidseigenschappen en niet het gevolg van alcoholisme.

En het is ongeneeslijk.

En daar sta je dan. En je beseft dat je inderdaad jezelf de vraag moet stellen.

Should I Stay or Should I Go.

Het klinkt als een liedje. Maar eigenlijk is het een doodvonnis voor je relatie.

Voor alle hoop die je nog had. Voor alle dromen waar je je nog aan vasthield.

En tegelijk voel je opluchting.

Eindelijk besef je dat je zelf nergens de schuld aan had. Dat je niks anders had kunnen doen om het te doen werken. Waarom niks hielp.

Het was een verloren zaak vanaf het moment dat je hem in je hart sloot. En geen enkele gram liefde meer had daar iets aan kunnen veranderen.

Je weet dat je alles gedaan hebt wat je kon. En daarom weet je ook dat het okee is om het los te laten.

Het is niet opgeven. Het is niet falen.

Het is gewoon de dingen accepteren die je niet kan veranderen, de moed hebben om de dingen te veranderen die je wel kan veranderen, en de wijsheid hebben om het verschil te zien.

Wat je dus wel kan veranderen, is de relatie stopzetten.

Of je kan accepteren dat het nooit zal veranderen.

Een tussenweg is er niet.