Categorie: Trauma

55 |  Muziek en de missie

Ik zit momenteel in een rustfase. Dat betekent mezelf terugtrekken, me wat afzonderen van het dagelijkse leven. 

Tegelijk betekent dat ook liggende taken en to-do lijsten laten liggen, wat al veel moeilijker is voor mijn hoge verantwoordelijkheidsgevoel. Maar ik moet het leren loslaten. Mijn hoofd heeft rust nodig.

Wat hierbij helpt, kan contradictorisch klinken, maar dat is: muziek. Luisteren naar muziek. Okee, dan kun je misschien zeggen: dan vul je je hoofd toch gewoon met iets anders? En ja, dat is ook zo. Maar het stopt je hoofd wel met altijd nadenken en malen over alles. 

Stilte is nog moeilijk, dat geef ik toe. Maar ik ben al lang blij als ik de cyclus van rond spinnende gedachten kan stoppen.

Aan de andere kant helpt het me ook te focussen. Naar muziek luisteren doet het ronddraaien van gedachten stoppen en de focus in één richting brengen.

Je zou denken dat dan vooral rustige, meditatieve muziek hierbij kan helpen, maar dat klopt niet. Toch niet voor mij, althans. Zolang ik de muziek maar mooi vind, werkt alles. Van het engelachtige gezang van Mei-Lan tot Linkin Park of Rammstein.

Muziek helpt me ook bij een hele variëteit van bezigheden: van strijken en koken tot bloggen en taken die veel concentratie vragen zoals structureel werken aan mijn website.

Aan mijn behoefte om dingen te doen met muziek, kan ik ook voelen hoe het gesteld is met mijn behoefte aan rust. De laatste weken werd dat steeds meer en pas na een tijdje besefte ik dat het tijd is om een stap terug te zetten. Van alles.

Van mijn huishouden, dingen die ik moet regelen voor de kids, mijn job in loondienst… en uiteindelijk ook mijn missie.

Die stap terugzetten is noodzakelijk om opnieuw zicht te krijgen op waar ik mee bezig ben en waar ik mijn prioriteiten wil leggen.

Meestal dringen prioriteiten zich op. Bepaalt een tijdlijn welke taken je eerst moet doen. Daar wil ik nu van af stappen. 

Okee, er blijven altijd dingen die dringend(er) zijn, zoals de taart bestellen voor de verjaardag van de kids. Maar andere dingen zoals mijn strijk gaan niet lopen (helaas). En ja, dat heeft dan tot gevolg dat ik soms in de mand met propere kledij even moet graven om die bepaalde broek voor mijn oudste te vinden, of dat ik haar naar de wasdraad stuur om die broek er zelf af te halen. Was heeft prioriteit, strijk niet.

Dit zijn nu huishoudelijke dingen die ik als voorbeeld geef, maar je begrijpt me wel.

Sommige prioriteiten dringen zich op, andere kan je best voor een tijdje naast je neerleggen.

Dat is heel moeilijk, want die blijven natuurlijk een eigen leven leiden in je hoofd. En daar helpt muziek dus bij, om die stemmen tot zwijgen te brengen.

De fout die veel mensen maken, is denken dat scrollen op sociale media die stemmen ook tot zwijgen brengt. Maar je vult je hoofd dan met veel meer prikkels en dat helpt echt niet.

—

Slachtoffers van narcistisch misbruik worden vaak geplaagd door flashbacks. Herinneringen die keer op keer in je hoofd afgespeeld worden en waarbij je hoofd soms probeert scenario’s te bedenken om dingen anders te laten aflopen, ofwel gewoon pijnlijke herinneringen opnieuw oprakelt. 

Waarom gebeurt dat? Waarom doen we onszelf hiermee pijn? Wel, ten eerste is er natuurlijk die trauma band, maar ook is er het ongeloof waar we mee worstelen. Twijfels die boven komen. Was het echt zo erg? Hebben we het zelf niet “gedramatiseerd”? Hebben we het eigenlijk niet zelf uitgelokt en is het daarom te vergoelijken hoe hij ons behandelde? Verdienden we het niet?

Daarnaast kunnen we soms ook zelf moeilijk geloven wat ons overkomen is. Hoe kan iemand echt zo slecht zijn, vragen we ons dan af. Wat bezielt hen om ons zo te behandelen? 

Als we uit de relatie zijn, mist ons lichaam ook plots die afwisselende hormonen en gaan we denken dat we hem of haar missen. Een leven zonder alle drama lijkt saai en we gaan soms het drama opnieuw opzoeken of uitlokken. 

Daarom gaan mensen vaak in de weerstand als ik hen aanraad om helemaal “no contact” te gaan. Ze denken dat ze “gerust” zijn als de narcistische persoon hen met rust laat, maar ze beseffen niet dat hun lichaam constant in waakzaamheid blijft zolang er een kanaal open blijft staan waarop er plots een bericht weer een heel drama kan geven.

Ze beseffen niet dat ze hiermee ook eigenlijk zelf blijven hopen op dat drama. Niet bewust, natuurlijk. Maar de trauma band met die lichamelijke verslaving aan de afwisselende hormonen wil de band in stand houden.

Je kan hen dat natuurlijk niet kwalijk nemen. Een verslaving is heel moeilijk om te overkomen en vraagt vaak harde beslissingen. Op dat vlak stap ik meestal voorbij mijn zachte aanpak en ben ik streng naar mijn cliënten toe. Ik verplicht hen natuurlijk tot niets, maar ik laat duidelijk blijken dat zolang zij die stap niet zetten, ze niet verder kunnen met hun genezing.

Als we dan in de discussie komen over gedeeld ouderschap, raad ik hen aan om 1 kanaal open te houden: een apart, speciaal hiervoor aangemaakt emailadres. Dat je alleen opent als je je er mentaal op hebt voorbereid. Maar dat je niet onverwacht kan overvallen met berichten dus en dus hoeft je systeem niet meer in constante waakzaamheid te blijven vastzitten.

Dat zijn allemaal logische adviezen, maar als je vast zit in zo’n cyclus, is het soms moeilijk om dingen objectief te bekijken. 

En daarom ben ik er dan, om hen te helpen. Want mensen zien het vaak niet als ze er in zitten.

—

Hetzelfde gevoel heb ik als ik naar verhalen van mensen luister waarin – voor mij – het narcisme in hun relatie duidelijk aanwezig is. En het verwondert me dan soms nog hoe zij het niet zien, en hoe hoognodig het is dat mensen geïnformeerd worden over narcisme.

Natuurlijk heb ik ook ooit op dat punt gezeten als ik eerlijk ben. Iedereen kent het begrip narcist, maar wat het echt inhoudt, daar hebben ze vaak geen idee van.

Ze kunnen soms het schadelijk gedrag wel vastpakken en beschrijven en toch niet beseffen dat ze met narcistisch gedrag te maken hebben. 

Als er ooit momenten zijn dat ik twijfel of ik nog verder wil gaan met mijn missie, hoef ik maar zulke getuigenissen te lezen om te weten dat het nog zo hard nodig is dat mensen leren over narcisme.

En vooral dat ze, als ze beseffen dat het narcisme is, hier ook een aantal harde conclusies bij moeten trekken.

Onlangs las ik weer een vrouw die dergelijk gedrag beschreef bij haar partner, en ze stelde de groep (vrouwelijke ondernemers) volgende vragen:

  • is dit gedrag normaal of oké in een relatie?
  • Herkent iemand dit soort controle of wantrouwen van een partner?
  • Hoe zijn jullie hiermee omgegaan?

En dan moet ik even diep ademhalen. Want ik voel zo erg haar pijn. En ik voel me machteloos. Want ze zit duidelijk nog in een fase van ontkenning.

Het gedrag dat ze beschreef was helemààl niet “normaal of oké”. En dat zal ze ook al wel beseffen.

Bij de vraag naar gelijkaardige verhalen is ze al op zoek naar lotgenoten. Om te horen dat ze niet gek is en dat ze de dingen wel ziet hoe ze zijn.

Maar het meest verscheurend voor mij is de laatste vraag: hoe zijn jullie hiermee omgegaan? 

Hoe maak je iemand in die fase duidelijk dat het nooit zal veranderen? Ze zoekt nu naar advies hoe ze deze situatie kan “oplossen”.

Een relatie met een narcistische persoon – en ik heb het over alle vormen van relatie: ouder, collega, vriend(in), partner – kan niet “opgelost” worden.

Je kan technieken leren om jezelf er in overeind te houden, ja. Maar het zal niets veranderen aan hun gedrag. Het zal niets veranderen aan de pijn die jij dagelijks voelt. Je kan je leren afschermen, maar dan ga je meestal jezelf afsluiten. En je zal er zeker nooit in gelukkig worden.

Nu weet ik dat veel mensen in zo’n relatie zich al op één of andere manier hebben neergelegd bij de situatie. Dat ze denken dat ze het niet verdienen om gelukkig te zijn. 

Of gewoon geen idee hebben hoe het voelt om gelukkig te zijn. Meestal omdat ze het nog nooit in hun hele leven hebben ervaren. En je kan niets missen dat je nooit hebt gehad. Of je denkt dat je “af en toe opgelucht voelen” al genoeg is. Dat je niet meer nodig hebt.

Dat is zo hartverscheurend. Want stuk voor stuk zijn het prachtige mensen die geluk verdienen. 

—

Dus… ook al functioneer ik momenteel op een lager pitje… mijn missie blijft duidelijk. Er is nog veel werk aan de winkel om de wereld bewust te maken van het bestaan en de effecten van narcisme en narcistisch misbruik. 

Daarom ga ik dieper naar binnen, in mezelf. En schrijf ik weer zoals in het begin. 

Mijn blogs en mijn Narc Talks, daar is het allemaal mee begonnen. En daar ga ik zeker mee verder.

—

Ik neem ook even deze gelegenheid om mijn nieuwste boek voor te stellen: De illusie doorbroken. Dit is een samenbundeling van mijn eerste 52 blogs, voor mensen die liever lezen in een fysiek boek of gewoon even kunnen stoppen met lezen en het later weer oppikken.

Mediums zoals deze blog maken het soms moeilijker om ernaar terug te keren, omdat je intussen al naar een andere website bent gegaan en eigenlijk vergeten was dat je mijn blogs aan het lezen was. 

Vaak heb je wel het voornemen om nog meer te lezen op een later moment, maar ja… we weten allemaal hoe dat gaat.

Een boek in fysieke vorm of als e-book maakt het gemakkelijker om dat voornemen te volbrengen.

👉 Je kan beide hier kopen.

Je ondersteunt hiermee mijn missie ook dus ik ben je alvast heel erg dankbaar.

Verspreid mee het woord, lieve lezer. 

Dankjewel.

52 | Secundair trauma

Ik hoor vaak dat mensen aanklagen dat narcisme een hype is, dat je niet zomaar mag zeggen dat je ex een narcist is… Ervaring leert me dat degenen die zulke uitspraken doen, dikwijls zelf narcistische personen zijn, ofwel de flying monkeys van een narcist.

Een flying wat? Ja, een flying monkey. Vertaald naar het Nederlands: een vliegende aap. Vraag me niet wie er die term uitgevonden heeft, maar in het Engels klinkt het beter, dus ik gebruik de Engelse term, want de betekenis komt niet zo over in het Nederlands.

Taalkunde terzijde, wat is een flying monkey juist? Een flying monkey is eigenlijk gewoon een helper van een narcist, vaak zonder dat ze dat zelf doorhebben. Zo zou je het kunnen zeggen:

“Een ‘flying monkey’ is iemand die door een narcist wordt ingezet om hun werk voor hen te doen. Dat kan zijn: informatie over jou doorgeven, druk op je zetten, of jou proberen te overtuigen dat de narcist gelijk heeft. Vaak denkt die persoon dat ze gewoon helpen of bemiddelen, maar eigenlijk spelen ze het spel van de narcist mee.”

Vergelijk het met de film The Wizard of Oz: de boze heks stuurt vliegende aapjes op pad om haar vuile werk te doen. In het echte leven zijn dat vaak vrienden, familieleden of collega’s die onbewust boodschappen van de narcist doorgeven of jou proberen te manipuleren.

Als ik zo over deze term nadenk, ben ik me er bewust van dat ik zelf een flying monkey geweest ben, als zijn partner. Zo probeerde ik zijn kinderen ervan te overtuigen om meer op bezoek te komen bij hun papa, terwijl ik goed genoeg wist dat dat niet gezond was voor hem. 

Waarom deed ik dat dan? Beschaamd moet ik toegeven: uit zelfbescherming. Als ze op bezoek waren, was hij lief, zorgzaam. Hij maakte grapjes. Hij was even twee dagen niet boos op me omwille van de meest gekke redenen. Tot ze weer vertrokken waren. Dan kwam de nare man weer boven, want hij kreeg nooit een duidelijk antwoord wanneer ze weer zouden komen, en dat frustreerde hem heel erg.

Dus ja, het was fijner voor mij als ze regelmatig kwamen. Dus toen hij op een keer voor de zoveelste keer in het ziekenhuis lag omdat hij een dronken ongeval had, en zijn jongste me aan de telefoon vroeg of hij gedronken had, loog ik. De eerste keer toch. Ik voelde me zo slecht over die leugen, dat ik bij de volgende gelegenheid, jaren later, toen ik de vraag opnieuw kreeg, deze keer de waarheid vertelde. Maar toen was ik er voor mezelf al uit dat ik er een einde aan moest maken, en had ik het gehad met voor hem op te komen en zijn daden te vergoelijken naar anderen.

Maar goed, daar gaat mijn blog niet over. Mensen die dus klagen dat “wij” te snel zeggen dat onze ex een narcist is, vallen dus meestal in de categorie “flying monkey”, ofwel druipt het narcistisch gedrag er zelf van af. 

Zo getuige een post die ik onlangs las in één van de facebookgroepen die ik volg. Daarin steunen we elkaar en zijn er geen vooroordelen. Meestal niet. Af en toe lijkt er wel een narcistische persoon zelf in te infiltreren. Je merkt dat meestal aan de aanvallende toon waarmee die praat en mensen in twijfel gaat trekken. Ze beseffen dat natuurlijk zelf niet – want welke narcist is nu zelfbewust – maar je haalt ze er zo uit. 

En toch geef ik ze meestal nog het voordeel van de twijfel, en reageerde ik zoals ik meestal reageer op die vraag of aantijging. Ik zeg dan: “Wat maakt het uit of de persoon een labeltje heeft gekregen van een psychiater. Als hij narcistisch gedrag vertoont en zijn medemens(en) traumatiseert, zijn de gevolgen even erg, label of niet”. De reactie was veelzeggend: “Jullie zijn zelf narcistisch, ik weet genoeg, doei!” 

Projectie en aanvallen, we kennen het allemaal goed genoeg, nietwaar?

Maar waarom is het nu zo moeilijk om echt vast te stellen of iemand “echt” narcistisch is? Wel, dat komt omdat er meerdere “soorten” zijn. En de meesten zijn dan nog een mix van soorten. De openlijke narcist is het gemakkelijkst te herkennen. Die doet alsof hij overal de beste is, de slimste, de grootste… Die zie je al van ver afkomen. Daar kan je ook het gemakkelijkst mee leren omgaan: je sluit je af, je reageert niet op hem… en niemand gaat je dat kwalijk nemen, want ze zien allemaal ook zijn narcistisch gedrag. Hetzelfde geldt voor de antagonistische narcist en de kwaadaardige narcist. Die vallen je overal openlijk aan, proberen altijd negatieve reacties uit te lokken, zijn impulsief en roekeloos…

De meer “gevaarlijke” soorten zijn de verborgen narcist en de filantropische narcist, omdat die op het eerste zicht “goeie” mensen lijken, gevoelige en empathische zielen. Maar achter de schermen vertonen ze hetzelfde gedrag als voornoemde soorten. Daarnaast manipuleren ze je ook met gaslighting (dat  is iemand bewust laten twijfelen aan zijn eigen herinneringen, gevoelens of gezond verstand om macht of controle te krijgen), vernederen ze je, lachen je uit, minimaliseren je gevoelens… Terwijl ze voor de buitenwereld de ideale partner spelen.

Als ik terugdenk aan het gedrag van mijn narcistische ex, zie ik van alle soorten wat in hem.

Toen ik hem leerde kennen, was hij een manager en vertoonde hij vooral het gedrag van een openlijke narcist. Maar in de lovebombing fase (overdonderen met liefde) toonde hij zich gevoelig en empathisch en leek hij bekommerd om het leed van de wereld. Dat trok me erg in hem aan. Hij praatte vaak over hoe jammer hij het eigenlijk vond dat hij door zijn vroegere schoonvader “gedwongen” was om ambitieus te zijn, (want anders was hij niet goed genoeg voor diens dochter) en dat hij liever een zorgende rol had opgenomen in de maatschappij.

Dus toen hij in een burn-out terechtkwam en een carrièreswitch wilde maken, leek het beroep van zorgkundige een logische keuze. Ik twijfelde er geen moment aan dat hij er goed in zou zijn. En hij ook niet, al was het niet op de manier die ik voor ogen had. In het begin leek het allemaal te draaien om “het verzorgen van oude mensen”, maar begon hij zich al snel te profileren als beter-weter en begon hij collega’s de les te spellen en zelfs veranderingen af te dwingen bij de directie van de zorginstellingen waar hij werkte. Want hij was manager geweest, dus hij had de perfecte expertise van beide jobs, dus hij wist het beste waar het schoentje wrong in de organisatie. 

Als hij dit thuis aan me vertelde, geloofde ik dat ook. Hij klonk altijd zo zelfzeker en overtuigd van zijn standpunt. Na een tijd vertelde hij soms ook over reacties van zijn collega’s (meestal om zijn verontwaardiging erover uit te drukken) en begon ik in te zien dat hij het misschien toch niet altijd bij het juiste eind had. Hij stelde zich soms ook heel hard op naar zijn “cliënten”, de zorgbehoevende mensen waarvoor hij moest zorgen. Hij wees hen hard terecht als ze – naar zijn mening – verwend of hooghartig gedrag vertoonden, en uit zijn uitleg kon ik soms ook begrijpen dat hij hen soms ook letterlijk hardhandig behandelde. 

Dat joeg me schrik aan. Maar, ook weer egoïstisch van mij, dacht ik dan vooral aan het feit dat hij zijn job zo kon verliezen. En dan zat ik weer de hele tijd thuis met een gefrustreerde man. Het was altijd in mijn belang dat hij gelukkig was in zijn job, met zijn kids… in het algemeen met zijn leven buitenshuis. Want daar kon ik geen invloed op uitoefenen. Thuis kon ik nog proberen de situatie onder controle te houden. Dacht ik toen. De waarheid was natuurlijk dat ik helemaal niets onder controle had. De enige die ten alle tijde de touwtjes in handen had over wat er gebeurde en hoe het gebeurde, was hij.

Zijn gedrag was ook kenmerkend voor narcisme op die manier dat hij ervan overtuigd was dat wetten en grenzen nooit voor hem golden. Op een gegeven moment werkte hij voor een organisatie die mobiel hulpbehoevenden gingen verzorgen en had hij na zijn dienst een aanrijding met zijn bedrijfswagen. Vanzelfsprekend had hij toen weer gedronken en de politie trok zijn rijbewijs in voor 14 dagen. Hij liet het na om dit te laten weten aan zijn werkgever en bleef gewoon zijn job doen. 

Zijn overtuiging dat hij extreem intelligent was, werd tegengesproken door het feit dat hij, ook onder invloed alweer, op zijn facebookpagina hierover getuigde. Niet in detail natuurlijk. Maar eerst ging hij klagen over de intrekking van zijn rijbewijs en daarna postte hij foto’s als hij aan het werk was om te getuigen hoe goed hij toch was in zijn job en voor zijn “menskes”.  Als hij dan weer nuchter was, haalde hij die posts er snel weer af, maar genoeg mensen hadden het gezien intussen en niet lang daarna liep hij tegen de lamp en verloor hij zijn job.

Zijn verontwaardiging werkte hij natuurlijk thuis uit, op mij. Gelukkig was hij vlot van tong en had hij snel een andere job. In die periode waren mijn kids er gelukkig nooit, want na een incident (een poging van mij om te verdwijnen), had hun vader besloten hen bij hem te houden. En ik kon het hem niet kwalijk nemen.

Ik heb hen twee jaar moeten missen. Twee jaar waarin ik hen sporadisch een namiddag mocht gaan halen (onder voorwaarde dat mijn narcistische man niet thuis was) en voor de rest weinig contact met hen had. Mijn hart brak en ik huilde elke dag in stilte. Veel zorgzaamheid kregen ze ook niet bij hun vader, maar ik wist dat ze tenminste veilig waren. Zo zie je maar, dat de typische afzondering waar je in terecht komt, niet alleen geldt voor familie en vrienden, maar soms ook voor je eigen kinderen. Alweer een ingrijpend gevolg van een relatie met een narcistische persoon.

Het is voor overlevers van zo’n relatie vaak heel moeilijk om over deze dingen te praten. Je krijgt dan uitspraken te horen als “Maar je kinderen gaan toch voor alles? Hoe heb je dat kunnen toelaten?” “Hoe kon je daar dan nog zoveel jaren bij blijven?” “Zag je dan niet hoe hij/zij was?” 

De schuldgevoelens waarmee je uit zo’n relatie komt, zijn hartverscheurend. Ja, ik zag het allemaal. Ja, ik wilde mijn kinderen ook boven alles stellen. 

Maar hij had ook goeie periodes, die me bleven doen hopen dat het toch nog goed kon komen. Ook al wist ik diep vanbinnen dat ik hem uiteindelijk hier nooit voor zou kunnen vergeven.

Ik voelde me verlamd. Ik voelde me machteloos. Waardeloos. Ruggegraatloos.

Ik was de hele tijd bang. Voor zijn stemmingswisselingen. Voor zijn agressief gedrag. Voor zijn haat.

Wist je dat er zoiets bestaat als secundair trauma? Dat is extra trauma dat bovenop je oorspronkelijke pijn komt, doordat anderen je niet geloven, het bagatelliseren of jou zelfs de schuld geven. Je wordt als het ware opnieuw getraumatiseerd door alle ongevoelige reacties die je krijgt.

Dat is ook één van de redenen waarom ik deze blogs blijf schrijven. In principe heb ik mijn blog niet meer “nodig”, omdat ik bezig ben alles in één verhaal te gieten, in een boek. Maar waar mijn blog ontstond als uitlaatklep voor mezelf en herkenning voor anderen, is die nu uitgegroeid tot hulpmiddel voor anderen. 

Ik wil hiermee jou, lieve lezer, een hart onder de riem steken. En misschien val ik in herhaling met sommige verhalen (ik weet niet altijd welke verhalen ik nu al verteld heb), ik hoop dat de boodschap altijd duidelijk overkomt: dat jij niet a (meer) alleen bent.

Ik schrijf openlijk over wat mij overkomen is, opdat jij dat niet hoeft te doen. Zodat je dat secundair trauma kan vermijden.

Dit extra trauma kan zwaar voelen, alsof niemand echt ziet wat je doormaakt. Maar herstel is wél mogelijk, ook als je vertrouwen een flinke deuk heeft gekregen. In mijn jaartraject begeleid ik je stap voor stap om weer rust te vinden, jezelf terug te ontdekken en opnieuw hoop te voelen voor de toekomst.

Je hoeft dit niet alleen te doen. Ik loop naast je, bij elke stap vooruit… en ook de stappen die je af en toe onvermijdelijk achteruit zal doen. Dan neem ik je bij de hand en help ik je weer vooruit.

Ontdek hier hoe mijn traject jou kan ondersteunen.

Als je erover wil praten, stuur me gerust een berichtje (via het menu kom je op mijn instagram en facebook). Ik maak altijd tijd voor je 🌼

Gratis webinar op woensdag 10 september om 20u
“Narcistisch misbruik ontmaskerd”

Toen ik zelf uit een narcistische relatie kwam, wist ik niet waar te beginnen om weer te genezen. In mijn gratis webinar vertel ik kort hoe narcisten te werk gaan, maar vooral hoe jij de schade kunt herkennen én beginnen herstellen. Je krijgt inzichten die je helpen begrijpen wat er met je gebeurd is en hoe je weer kracht, rust en hoop terugvindt.

👉 Meld je hier gratis aan en zet je eerste stap naar herstel.

50 | Het staat vast: ik ben onzichtbaar

In een narcistische relatie ben je onzichtbaar.

Dat stelde ik al snel vast toen ik een relatie begon met wat op het eerste zicht een heel charmante en empathische man leek.

Hij bedolf me onder complimenten en cadeautjes, luisterde naar mijn verhaal en gaf me veel aandacht. Ik genoot er met volle teugen van. Tot ik besefte dat deze stroom van positieve bevestiging niet permanent was. Soms verminderde het aanzienlijk en soms werd het me helemaal onthouden, als een soort straf nadat ik eens een grens had proberen te trekken.

Het begon klein en subtiel. En ik had er in het begin geen erg in. Iedereen heeft toch eens een slechte dag, niet? Ik was soms ook met andere dingen bezig en niet de hele tijd 100% gefocust op mijn relatie. 

Maar na een tijdje kreeg ik het gevoel dat het geven en nemen wel systematisch gebeurde. Dat er een soort logica of oorzaak-gevolg relatie in zat.

Vaak werd het effect van zulke periodes van negeren versterkt door andere acties. Hij leek dan vastbesloten om mij te straffen of mijn zelfvertrouwen onderuit te halen.

Zo was er altijd weinig leuks aan met hem naar sociale events te gaan. Vooral als het events (recepties, etentjes…) waren met mensen die hij goed kende. Ik moest me dan optutten want hij wilde zogezegd met mij kunnen “showen” en dan voelde ik me in het begin heerlijk. 

Ik betrad de ruimte dan sierlijk, me voelend als een toekomstige koningin aan de arm van haar charmante prins, die aan haar volk zou voorgesteld worden.

Van die roze wolk donderde ik dan al snel als ik begon op te merken dat hij amper de moeite nam om me voor te stellen aan zijn vrienden, collega’s, familie… Erger nog. Soms stonden we bij een groepje te praten terwijl ik bijna wanhopig probeerde om een beetje intelligent over te komen (want hij beweerde altijd de slimste van de groep te zijn en ik moest dat als zijn vrouw toch kunnen evenaren), en dan gebeurde het dat ik het ene moment naar rechts keek om naar iemand te luisteren, en het volgende moment keek ik naar links om hem iets te zeggen… en bleek hij verdwenen te zijn. 

Als ik dan verward en ongerust rondkeek, zag ik dat hij een eindje verder alweer bij een ander groepje stond te babbelen.

Ik kreeg dan altijd het gevoel dat ik iets misdaan had. Had ik te weinig aandacht voor hem? Had ik teveel aandacht voor iemand anders gehad? Had ik iets verkeerd gezegd? Was ik niet interessant genoeg? Schaamde hij zich voor me? Was ik saai?

Op zo’n moment blokkeerde ik dan. Ik was amper nog in staat om mijn gesprek af te maken en probeerde me zo snel mogelijk bij zijn nieuwe groepje te voegen. Hij keek me dan amper aan. Hij leek dan altijd gewoon in gesprek te zijn, maar alles aan zijn lichaamshouding gaf me het signaal dat ik afgewezen werd.

Erger nog: ik bestond op dat moment niet voor hem. Dat hakte er diep in bij me. Ik voelde me dan verloren, ongelukkig, klein, waardeloos, nutteloos… 

Ik voelde me onzichtbaar.

Dit scenario herhaalde zich dan de hele avond. Samen bij een groepje, hij plots verdwenen, en ik elke keer achter hem aan hollend als een hondje. Ik durfde ook niet gewoon bij mensen te blijven staan praten, want ik was bang dat, als ik hem uit het oog zou verliezen, hij op een gegeven moment gewoon echt weg zou blijken te zijn. De auto ingestapt zijn en mij achtergelaten hebben.

Dat zou trouwens niet de eerste keer en niet in de eerste relatie geweest zijn. Ik heb een gelijkaardige ervaring gehad in mijn eerste huwelijk en dat trauma zat nog heel diep. Dus ik nam het risico niet.

Het is vreemd hoe zulke scenario’s zich meermaals kunnen herhalen in je leven en toch blijf je telkens op een andere afloop hopen. Terwijl er geen veranderd gedrag is. Als het gedrag niet verandert en de situatie is hetzelfde, is het toch logisch dat de afloop altijd hetzelfde is? Normaal wel. Maar er is niks normaal aan een relatie met een narcistische persoon. Het continue onvoorspelbare gedrag houdt je hoop in leven dat het soms goed afloopt. En in enkele situaties is dat ook zo. Maar in 95% van de andere situaties niet. En toch hou je vast aan die 5%.

Pavlov had daar een naam voor: partiële bekrachtiging. En niets is sterker dan dat om iemand te “programmeren”. Want dat is uiteindelijk wat een narcistische persoon met je doet: je programmeren zodat je het juiste gedrag vertoont waar hij het meeste energie uit kan halen en dat hij het gemakkelijkst kan manipuleren.

Een narcistische persoon wil zich machtig voelen. En die macht haalt hij uit het klein maken van anderen. En het kan hem helemaal niet schelen welke schade hij aanricht daarbij.

Heb jij je ook vaak zo onzichtbaar, machteloos en hulpeloos gevoeld in je relatie? Waardeloos, nutteloos?

Wil je weten hoe je dit kan veranderen? Hoe je weer je gevoel van waarde kan terugkrijgen?

Want je hebt dat helemaal zelf in handen, weet je. Je hebt niemand anders nodig die je zegt hoeveel je waard bent. 

Jij bent NU al een mooi waardevol mens. En ik zie jou. Je bent niet onzichtbaar.

Ik kan je helpen om dat weer te leren geloven. Wil je eens voelen hoe het is om met mij te werken? Doe mee met mijn challenge en voel zelf of je een klik met me hebt.

We starten vanavond om 20u30 op mijn facebookpagina van Leven na narcisme.

Hier vind je alle info. Kom je er straks bij? Ik zou je er echt graag bij hebben 💙.

49 | Starten met bewustwording

Genezen na een narcistische – of in het algemeen toxische – relatie gaat niet vanzelf. En je geneest ook nooit helemaal ervan.

MAAR je kan de juiste hulpmiddelen leren om die aan te pakken. En elke keer dat je ze aanpakt, haal je er een stukje van de lading af tot de herinneringen vervagen en ze bijna geen emotionele waarde meer hebben.

Maar tegen je alle trauma verwerkt hebt, zullen er al heel wat jaren gepasseerd zijn. Je kan genezen, maar er zal af en toe iets blijven hangen en je kan er een leven lang mee bezig zijn om alles te verwerken.

Het belangrijke is dat je leert hoe je ermee om kan gaan zodat ze je leven niet meer overheersen.

Waarom begin ik mijn blog hiermee? 

Wel, ik wil vooral eerlijk zijn. Ik heb nu een mooi leven en ik ben gelukkig. Ik werk al meer dan 4 jaar aan mijn genezingsproces, maar dat zal ook nooit ten einde zijn. Mensen vragen me vaak “ben je dan nu genezen?” omdat ze “mijn niveau” willen bereiken. 

Ze denken dat ik nooit meer terugdenk aan al die vreselijke momenten in die 10 jaar dat ik in een narcistische relatie gezeten heb. Dat ik geen schrikreacties meer heb als er plots een traumatische herinnering opduikt. Dat ik mijn adem niet meer even inhou als een gebeurtenis beelden aan vreselijke scènes naar boven brengt. Dat bepaalde dingen me geen angst meer geven. Dat ik niet meer vermijd om mijn narcistische ex tegen te komen. Dat ik niet bang ben dat mijn kinderen hem gaan tegenkomen en ook traumatische herinneringen gaan herbeleven.

Een relatie met een narcistische persoon is ronduit traumatiserend. Het is niet iets waar je “zomaar” over heen raakt, of iets dat weggaat “mettertijd”.

Daarnaast heb je natuurlijk ook vaak (meestal) de combinatie met een kindertijd waarin je dingen meegemaakt hebt die je gevoelig en ontvankelijk gemaakt hebben voor narcistische personen. Niet gezien worden als kind, jezelf moeten aanpassen om toch maar een beetje liefde te krijgen, of zelfs maar aandacht, jezelf niet mogen zijn, het gevoel hebben altijd “teveel” te zijn, te druk, te luid… Daardoor ontwikkel je een leegte die je later wanhopig probeert op te vullen, met relaties waarvan je denkt dat ze zo horen te zijn. Omdat dat het enige soort relatie is dat je kent.

Je hebt dus veel meer te verwerken dan alleen trauma uit de narcistische relatie. Voor je in zo’n relatie stapt, heb je al een zwaar rugzakje. Dan krijg je daar die zware rugzak uit de narcistische relatie bij… Dus het is niet te verwonderen dat het een hele tijd duurt eer je die rugzakjes verwerkt hebt. 

En je kan ze niet zomaar ledigen door ze op de grond uit te kappen. Nee, je moet voorzichtig elke steen uit de zakjes halen, bekijken, verwerken en dan kan je het op de grond leggen.

Met elke steen bedoel ik wel niet “elke herinnering”. De stenen vertegenwoordigen het trauma. Onverwerkte energie in je lichaam, veroorzaakt doordat je in moeilijke situaties er niet in slaagde om de stress op dat moment te verwerken en los te laten.

Daarom is het belangrijk om met je lichaam te gaan werken in therapie. 

Daarom is het ook belangrijk om bewust te zijn van wat er gebeurt in je lichaam op elk moment.

Bewustzijn is het beginpunt van genezing.
Bewust zijn van wat er gebeurt in je lichaam.
Bewust zijn van je emoties.
Bewust zijn van je gedachten.

Als je niet weet wat er gebeurt, gaat je hoofd er zelf verhaaltjes over verzinnen. Een verklaring zoeken of zelf geven. Je gaat het aanvaarden als waarheid en het vaak als een excuus gebruiken. Of het gaat je vasthouden in de bevroren staat, die zich uit als machteloosheid, depressie, burn-out, oververmoeidheid… En je geeft het op want het voelt uitzichtloos.

Uit je kindertijd breng je ook een hoop overlevingsmechanismen mee. Slachtoffers van narcistische personen worstelen vaak met perfectionisme, uitstelgedrag, faalangst, constant bezig willen zijn, emo-eten, niet kunnen ontspannen, gedachten die blijven ronddraaien…

Het is belangrijk om ook daar bewust van te zijn. 

Sinds ik me bewust werd van mijn missie om de gevaren van narcisme meer “op de kaart” te brengen door mensen te informeren en te leren hoe ze kunnen herstellen van de gevolgen, kom ik regelmatig in een “flow”.

Dan rollen de ideëen uit mijn hoofd en ben ik vaak dagen en weken bezig met deze uit te werken. Dat is positief. Ik had vroeger geen idee wat ik wilde doen met mijn leven. Ik wilde zo graag iets betekenen voor de wereld en sinds mijn missie duidelijk werd, ben ik blij en gelukkig op elk moment dat ik hiermee bezig kan zijn.

Maar… hoezeer het ook helend werkt voor mij, blijkt het ook een valkuil te zijn. Niet de missie op zich, maar het constant ermee bezig zijn.

Uiteindelijk kan ook dit vluchtgedrag zijn. Door met de missie bezig te zijn, met anderen te helpen, moet ik niet met mezelf bezig zijn.

En ik ben na een heel jaar zo bezig geweest te zijn, gaan beseffen dat ik het contact met mezelf weer verloren was. 

De “practice what you preach” (doe zelf wat je anderen zegt te doen) is ergens verloren gegaan vorig jaar. Was het hoogmoed? Dacht ik inderdaad dat ik wel “genoeg” genezen was, dat ik het niet meer nodig had om mijn eigen methodes te blijven gebruiken? Was het angst? Dat ik bij het vertellen van mijn ervaringen weer traumatische herinneringen onder ogen zou moeten zien?

Gas terugnemen blijkt echter moeilijker dan ik dacht. Ik begon met mijn weken anders in te delen. Ik ging een week “missie” afwisselen met een week “zelfzorg”. Maar in realiteit bleek het toch moeilijk om in de zelfzorgweek af te stappen van het werken aan mijn missie.

Misschien zat daar ook het probleem. Ik begon mijn missie als “werk” te zien. Want je ziet overal hoe coaches snel duizenden euro’s horen te verdienen met de hulp van de juiste business coach, want als je dat niet verdient, ben je dus niet goed bezig en heb je zo’n (dure!) coach nodig. Ik begon te denken in “verdienmodellen” en “producten” die geld opleveren. Ik volgde zoveel mogelijk webinars over “jezelf verkopen”, en probeerde verschillende strategieën uit in mijn posts. Het voelde allemaal vreselijk. Dit was niet wat ik wilde doen en zeker niet waarom ik 3 jaar geleden met deze blog en mijn instagram kanaal begonnen ben.

Natuurlijk heb ik ook dromen. En kosten. Al mijn kanalen, website en vele andere software die ik gebruik voor mijn missie kosten geld. Als ik mensen wil blijven verder helpen, moet ik natuurlijk ook euro’s vragen voor mijn hulp.

Maar eerlijk gezegd wil ik daar niet bezig mee zijn. Ik wil mezelf niet “verkopen”. Ik wil dat mensen die mijn hulp nodig hebben mij vinden en zelf gaan voelen of ik de juiste coach, raadgever of hulpverlener voor hen ben.

Door deze realisatie ben ik me er bewust van geworden dat ik “back to basics” moet. En deze keer echt. ‘s Ochtends wakker worden en gaan voelen. Niet onmiddellijk mijn gsm pakken en gaan scrollen. 

Het is nog een proces dat traag op gang komt. Afremmen is zo moeilijk. Maar juist daarom zo hard nodig. Hoe meer je merkt dat het je moeite kost om af te remmen, hoe meer dat een teken is dat je dat juist dringend moet gaan doen.

Jammer genoeg blijf je meestal doorgaan tot je lichaam zelf je tot een halt roept. Je wordt ziek, je voelt je nooit uitgerust, en als je te lang doorgaat, val je in een burn-out of krijg je een auto-immuunziekte.

Wacht niet tot het zo ver is.

Ik heb het allemaal meegemaakt. En het is niet omdat je uit de relatie bent, dat je er niet meer gevoelig voor bent. Het blijft oppassen en alert zijn voor de signalen van je lichaam.

Gelukkig zijn er ook de kleinere “wake-up calls”. Een vakantie bijvoorbeeld. Die je plots ook dwingt tot pauze nemen, en waarbij je dan gaat merken hoe moeilijk dat voor je is.

Ik had de voorbije week 3 dagen vakantie. Ik ging met mijn liefste en zijn kids naar een vakantiepark. De eerste dag voelde ik me vreselijk moe. Ik weet het aan de autorit, maar eerlijk, het was maar 2,5u rijden dus dat kon niet echt het probleem zijn.

Maar ik besefte dat het natuurlijk meer was dan dat. Als je de dag start met een batterij van 100%, is zo’n autorit geen probleem. Maar als je je dag gestart bent met 50% of minder, verandert dat de zaak.

Dus heb ik beslist om de dagen nadien ‘s ochtends eerst te gaan voelen hoe het zat met mijn batterij en mijn ochtendroutine daarnaar aan te passen.

Normaal heb ik een vaste ochtendroutine, wat op zich goed is. Routines zorgen ervoor dat je tijd neemt voor jezelf, maar het probleem is dat ze ook een automatisme kunnen worden. Altijd hetzelfde doen verlaagt je bewustzijnsniveau.

Wat ik nu de afgelopen dagen eerst doe, is eerst gaan peilen naar mijn energie, naar mijn lichamelijke gewaarwordingen en naar mijn emoties.

Vanmorgen wilde ik starten met affirmaties om “overvloed” uit het universum aan te trekken. De bedoeling is dat je dan overtuigd moet zijn van wat je zegt, er zelf in geloven. Maar ik voelde het niet. Ik ging voelen en besefte dat ik me angstig voelde. Net omdat ik het niet geloofde. Ik voelde het “imposter syndrome”, dat ik niet goed genoeg was, dat ik het niet waard was om mensen te helpen…

Dus ben ik een tapping gaan doen op angst. Deze doe ik vaak met de deelneemsters uit mijn trajecten omdat deze zo krachtig is. 10 minuten tapping en je voelt je al heel wat rustiger. 

👉 reclame: in mijn RESTART traject doen we elke 2 weken een zelfzorgsessie in groep waarin  we technieken zoals tapping samen doen en je kan de opname hiervan nadien zo vaak mogelijk gebruiken als nodig

Na de tapping ben ik opnieuw gaan voelen, deze keer naar wat ik eventueel nog nodig had. Ik voelde nog altijd een beetje angst en heb dan een meditatie gedaan met muziek uit de Meditation Moments app, met bilaterale muziek. Ik had hier al ervaring mee toen ik zelf brainspotting therapie volgde en deze was perfect om weer in mijn lichaam te komen en me terug te brengen naar een gevoel van “welzijn” door de Felt Sense methode (term van Peter Levine, zo’n beetje de grondlegger van trauma werk).

Felt Sense is moeilijk uit te leggen. Je leert die het beste door het te ervaren. Omdat dat ook zo’n krachtige methode is, heb ik zo’n oefening in mijn gratis challenge van komende week opgenomen. 

Ik heb zo een hele lijst met methodes die mij heel erg geholpen hebben tijdens mijn genezingsproces en die me, zoals je kan lezen, me nog altijd elke dag helpen.

Daarom vind ik het zo belangrijk om deze ook aan anderen te leren.

Naast mijn opleiding in psychologie (bachelor echter, daarom mag ik mij geen “psycholoog” of “therapeut” noemen) heb ik een intuïtieve coaching stijl (die mensen toch als therapeutisch ervaren), methodes waarvan ik weet dat ze echt geholpen hebben, en natuurlijk het feit dat ik me niet moet “inbeelden” wat je hebt meegemaakt, want ik heb er letterlijk in gezeten.

Wil je graag gratis eens voelen hoe het is om met mij te werken? Gedurende een hele week?

Schrijf je dan in voor de gratis challenge die loopt van 13 april (komende zondag) tot 20 april.

Hier vind je alle info (ik ga het hier niet toevoegen want mijn blog is al veel te lang geworden 😉).

Zie ik je zondag? ✨

48 | Valentijn

Ik wilde beginnen met schrijven dat ik in de 10 jaar in de narcistische relatie elke keer op Valentijn overladen werd door cadeautjes, maar eerlijk gezegd… herinner ik me er niet veel meer van. Ik heb bewust alle foto’s over en met hem verwijderd en nu kan ik me met de beste wil van de wereld niet meer voorstellen wat hij me allemaal gekocht heeft op elke Valentijnsdag.

Ik denk dat het begon met mooie grote kaarten met veel liefdesverklaringen, nadien aangevuld met steeds duurdere cadeau’s, waarschijnlijk naargelang het gevoel dat hij had dat hij iets goed te maken had.

Want dat was ook wel zo. Niet dat dure cadeau’s ooit een impact op mij hebben, maar het was wel een maatstaf voor de ernst van zijn daden.

Wat ik me wel herinner, is het gevoel. De eerste jaren vond ik het super lief voor enkele seconden, voor het besef kwam dat het maar loze woorden waren. Maar ze voedden de hoop dat het beter zou worden of dat het vanaf dan gedaan zou zijn met de lelijke woorden en dus schakelde ik op dat moment mijn gezond verstand eigenlijk uit. Want dat verstand zei me dat ik het niet mocht geloven.

Maar ja… het betekende even een avond zonder lelijke woorden… dus ik klampte me eraan vast. En ik schakelde mijn gezond verstand uit dat me waarschuwde dat tegen dat de avond om zou zijn, ik alweer uitgescholden, vernederd en gekleineerd in mijn bed zou liggen, in een foetushouding mijn tranen proberen binnen te houden tot hij zou slapen. 

Als hij sliep, was ik veilig. Vaak deed hij na zijn slaap ook alsof er niets gebeurd was en startten we ogenschijnlijk elke dag met een schone lei. Mijn leven werd dus een aaneenschakeling van normale gesprekken die overgingen in scheldpartijen, eindigend in de slaap der onschuldigen.

En ik begon te verlangen naar de nacht. Dan werd de “reset” of “herstart” knop ingedrukt en begon alles opnieuw. Maar het feit is dat het elke dag op dezelfde manier eindigde.

Ik begon te verlangen naar slaap. Als ik sliep, voelde ik ook de pijn en het verdriet niet. Na mijn slaap zou de dag weer opnieuw gestart zijn. Alle pijn werd onder de mat geschoven en als ik er iets over durfde zeggen, kreeg ik letterlijk het verwijt dat het geen nut had om telkens oude koeien uit de gracht te halen. Oude koeien die dus nog geen dag oud waren.

En ja, natuurlijk wilde ik het ook niet opnieuw oprakelen. Ik wilde niet dat hij opnieuw over hetzelfde boos op me zou worden.

Ook al had ik er niets mee te maken. Onze “ruzies” het eerste jaar gingen over zijn ex. Zij had zijn leven verwoest, zij was de schuld van zijn faillissement, zij had zijn winkel laten verkommeren terwijl hij voor zijn leven vocht in het ziekenhuis (lees: een gastric bypass onderging voor zijn overgewicht), zij kocht veel te dure materialen voor de zaak… Ik luisterde empatisch en probeerde hem te troosten en te kalmeren… En op een gegeven moment pauzeerde hij even, staarde voor zich uit… en dan werden zijn ogen zwart.

Elk mens die ooit met een narcist te maken gehad heeft, kent de zwarte ogen. Ogen vol haat. Op dat moment weet je dat je niet meer praat met de persoon waar je van houdt. Op dat moment verandert hij in iemand anders. Of beter gezegd, op dat moment krijg je zijn ware “ik” te zien.

Ik heb geleerd me klein te maken als die ogen me aankeken, hard, gevoelloos, vol met haat… Op dat moment zag hij mij ook niet meer. Hij zag me als het object waar hij als zijn haat op kon projecteren. Een object dat hij op dat moment wilde vernietigen. En hij genoot van het effect dat zijn hatelijke woorden hadden op dat object.

Ik denk dat ik op dat moment ook veranderde na een tijd. Ik leerde buiten mijn lichaam te treden om de pijn niet te moeten voelen. Meestal begon ik te huilen, focuste ik op mijn eigen tranen en ademhaling en probeerde ik om zijn woorden niet te horen. Mijn tranen waren een poging om medelijden bij hem te wekken zodat hij zou stoppen, maar meestal hadden ze het tegenovergestelde effect.

Dus probeerde ik om weg te vluchten. Ik probeerde me op te sluiten in de slaapkamer, maar dan probeerde hij de deur in te beuken. Om schade te vermijden liet ik ze dan maar los en kroop ik in bed onder de lakens. Die trok hij dan van me af en kwam met zijn gezicht vlak voor het mijne schelden. Soms kwam daar fysiek geweld ook bij: ik werd door elkaar geschud, in mijn gezicht geslagen, hardhandig vastgehouden…

En als hij tevreden was dat hij me helemaal klein had gekregen, hield hij ermee op. Meestal ging hij dan verder de fles wijn leegdrinken, kroop in bed of in de zetel en sliep zijn roes uit.

Als de volgende ochtend zijn ogen open gingen, zag ik ze naar mijn ogen zoeken. Ik dacht dan een schijntje van schuldgevoel of schaamte te zien, of ik hoopte dat toch, en slaagde er in om een glimlach tevoorschijn te toveren. Dan nam hij me in zijn armen en in stilte werd alles weer onder de mat geveegd.

Nee, ik herinner me niet meer wat ik al die jaren op Valentijn kreeg. Maar ik herinner me wel dat het geen liefdevolle dagen waren…. Net zoals de meeste andere dagen.

Ik overleefde 10 jaar narcistisch misbruik.

Ik kwam hier gebroken uit en wist niet meer wie ik was.

Ik heb mezelf heropgebouwd en voel me nu sterker dan ooit.

Dat wil ik ook voor jou.

En ik kan je ermee helpen.

In mijn RESTART traject leer je hoe je je leven weer kan oppakken, hoe je met je trauma kan leren omgaan, hoe je weer van jezelf kan leren houden, hoe je je ex kan leren loslaten en de ultieme afsluiting te hebben: gelukkig worden zonder hem.

Ik zou heel dankbaar zijn als ik jou hierin kon verwelkomen en samen met jou op pad gaan naar jouw genezing.
Hier vind je er meer informatie over.

47 | Onverwachte inzichten

Vandaag schrijf ik met veel gesnotter en hoesten… jawel, eind januari blijk ik toch ook niet te ontsnappen aan de winter ziektes… En terwijl mijn lichaam in rustmodus gaat, groeit in mijn hoofd weer de nood om te schrijven. Als ik er zo over nadenk, valt dat vaak samen. Ik schrijf graag, maar “het leven” komt er zo vaak tussen. En dus helpt mijn lichaam me door allerlei signalen uit te sturen dat ik even moet stoppen, voelen en schrijven. En als ik die signalen teveel negeer, geeft mijn lichaam een harde “STOP”.

Eind vorig jaar (jawel, we zijn alweer een maand verder, what the hell) nam ik hierdoor ook het besluit om in het nieuwe jaar meer aandacht te geven aan zelfzorg. Tot rust komen. Niet de hele tijd met werken (aan mijn missie) bezig zijn, ook al krijg ik daar vaak veel energie en voldoening uit. Maar omdat ik niet genoeg tijd nemen om tot rust te komen tussendoor, raakt die energie snel weer uitgeput. 

En ja, zoals dat gaat met een generator (cfr Human Design) kwamen er dan alweer 100 ideeën op om die periodes zelfzorg in te vullen: cursussen, opruimacties (decluttering heet dat mooi in het Engels), boeken lezen, mijn maanceremonies, kaartleggen, mijn keto dieet weer oppakken wat meer tijd steken in koken betekent, opleidingen volgen, meer tijd nemen om te bewegen… 

En voor ik het wist, zat ik ook daar alweer met keuzestress en het verlangen om alles tegelijk te willen doen. Oh ironie, dat leer ik net aan mijn deelneemsters in het vervolgtraject REFOCUS. Tijd om mijn eigen traject nog eens zelf te volgen dus. Gelukkig helpt het Universum altijd een handje.

Enerzijds ben ik deze maand in mijn “zelfzorg-weken” telkens tot een halt geroepen doordat ik even gecrasht ben (twee weken geleden) door iets met mijn kids (waar ik het verder niet over ga hebben) en deze week lig en zit ik dus ziek in bed en in de zetel.

Ik heb even getwijfeld om deze blog op mijn persoonlijke blog te plaatsen, maar het is al tijden geleden dat ik daar iets gepost heb en aan de andere kant is ook mijn persoonlijk denkproces onderdeel van mijn ervaring na mijn narcistische relatie. Ik verklaar me dadelijk nader, dus blijf nog even lezen 🙂

Hoe kan het Universum je nu helpen? Wel, ik had me enige tijd geleden ingeschreven voor het weekend event van het Sluis NLP Instituut en dat was dus afgelopen weekend. En ook al heeft het me niet gebracht waarvoor ik gegaan ben, het heeft me andere nuttige resultaten en bevindingen gegeven.

Waar was ik voor gegaan? Wel, ik wil me al enige tijd bijscholen om mijn cliënten nog beter te kunnen helpen, maar het aanbod aan opleidingen is zo groot dat ik nog niet heb kunnen beslissen. NLP therapie leek me wel wat en uit de mails met de aankondigingen had ik begrepen dat we gingen leren hoe NLP werkt. 

Wel, ik heb wel ervàren hoe het werkt, maar het “hoe” is zorgvuldig verborgen gebleven 🙂 Goed, ik snap het wel, als je alles gratis weggeeft kan je niks verkopen, maar een tipje van de sluier zou toch wel aardig geweest zijn.

Wat ik wel geleerd heb, is een verdieping van wat ik eigenlijk zelf al aanbied in REFOCUS, dus ik kan dat traject verbeteren, én ik kom ertoe om mijn eigen theorie opnieuw in praktijk te brengen. Want ook al heb ik het hele proces drie jaar geleden meegemaakt en uitgewerkt om er ook mensen mee te helpen, zou ik dat eigenlijk elk jaar moeten doen. Elk jaar opnieuw je leven evalueren, doelen stellen… op een structurele manier. Ik heb natuurlijk elk jaar wel een idee waar ik naartoe wil, maar een echt actieplan opstellen deed ik niet. En als je dan je doel wat uit het oog verliest en jezelf verliest in “het leven” sta je een jaar later nog altijd niet verder.

De cursus #UnlimitedMe van Celine Charlotte was daar al een eerste aanzet toe, en afgelopen weekend was de kers op de taart die het Universum me dus voorgezet heeft.

Okee okee, Universum. Let’s do this 🙂

Dat brengt me dan tot enkele jaren terug, naar mijn relatie met de narcistische persoon. Ik had toen het gevoel dat ik nergens naartoe ging, dat ik geen plezier had in mijn leven, dat ik een doel miste, dat ik nog iets wilde bereiken in mijn leven. Natuurlijk had ik er toen geen idee van dat het juist mijn relatie was die me tegenhield. Dat het gebrek aan enthousiasme, energie en zelfvertrouwen veroorzaakt werd doordat ik dagelijks neergehaald werd, vernederd, uitgelachen…

Ik kreeg regelmatig het verwijt dat ik nergens enthousiast over was, dat ik vele hobby’s begon maar niks afmaakte, dat ik geen “hoger doel” had. Ik dacht altijd dat het aan mijn mindset lag, en dat is natuurlijk wel zo, maar als je zelfbeeld zo laag is omdat het altijd afgebroken wordt, is er weinig kans dat je dat ooit kan veranderen. Ook liet hij altijd uitschijnen dat hij het “gemaakt had” in zijn leven, omdat voor hem “falen nooit een optie was”. En dan leg je de lat voor jezelf natuurlijk nog hoger.

De fout die ik daarbij maakte, was dat ik zocht naar iets waar ik “succesvol” in kon zijn, want dat was wat belangrijk was voor hem. Goed zijn in iets was voor hem iets dat nuttig moest zijn. Daarom lachte hij me uit toen ik me ging verdiepen in hekserij, astrologie en Moonology. Oh, ogenschijnlijk steunde hij me wel, kocht een mooie maanlamp voor me… Maar als hij dan in zijn venijnige modus ging, werd dat allemaal belachelijk gemaakt en op een dag gooide hij ook mijn mooie maanlamp stuk, samen met een hoop fotokaders… 

Scherven

De vloer lag vol met scherven toen. Dat is de eerste stap voor me geweest. De eerste keer dat ik letterlijk voor mijn ogen het bewijs zag van deze ongezonde relatie. Dat beeld is me heel erg bijgebleven. Net zoals de scherven van het raam van mijn achterdeur dat hij ingeslagen heeft omdat hij niet binnen raakte en ik de telefoon niet opnam. Ik was toen op bezoek bij mijn ouders en hij had zijn sleutel niet meegenomen op zijn fietstochtje. 

Wat heel kenmerkend was aan die gebeurtenis, is dat hij diezelfde dag een ongeval had met zijn fiets en in het ziekenhuis belandde. Een vergaande poging om de aandacht te verleggen van wat hij gedaan had naar alles rond hem te laten draaien, medelijden te krijgen… Dat was al vaker gebeurd. Ik kan de keren dat ik naar het ziekenhuis gesneld ben, niet meer op mijn handen tellen. En in het begin werkte het. Ik had medelijden, ik vergaf wat er gebeurd was. Tot ik op een dag, die dag met het kapotte achterraam, besefte dat al die ongevallen maar  door 1 ding veroorzaakt waren telkens: zijn drankprobleem. Hij had nooit “zomaar” een ongeval. Het was altijd omdat hij op dat moment gedronken had.

Ik heb 8 jaren gedacht dat zijn hoofdprobleem het alcoholisme was. Veel van de gedragingen van een alcoholist komen overeen met die van een narcist: het liegen, bedriegen, manipuleren, medelijden wekken, de schuld naar jou verleggen, zijn gedrag minimaliseren, geen verantwoordelijkheid opnemen voor zijn gedrag/probleem… Daarom bleef ik ook vaak hopen dat het beter zou worden. Want voor korte periodes leek het dan onder controle, tot het gedrag terugkwam. 

Ik dacht toen altijd dat het kwam omdat hij opnieuw begon te drinken. Maar nu weet ik dat het gewoon was wie hij was, en dat hij het nooit lange tijd kon onderdrukken. Of dat het gewoon weer een “hoovering” fase was.

Begrijp me niet verkeerd, ik zeg niet dat elke alcoholist een narcist is, he. Maar het ene kan soms een maskerade zijn voor het andere.

Het alcoholisme heeft ook heel lang mijn leven beheerst. Waardoor ik geen energie meer had om me te gaan afvragen waar ik naartoe wilde met mijn leven. Ik was gewoon bezig met overleven. Met proberen mijn kinderen zoveel mogelijk uit de vuurlinie te houden. Met proberen een goeie moeder voor hen te zijn.

Ouderschap

Dat laatste is op dit moment in mijn leven een heel moeilijke opdracht. Het is zwaar om om te gaan met het feit dat ik mijn kinderen 10 jaar lang in een gevarenzone heb gebracht. Natuurlijk niet bewust, ik heb oprecht 10 jaar lang geloofd en gehoopt dat ik een gelukkig nieuw samengesteld gezin zou kunnen opbouwen. En ja, ik had de knoop sneller moeten doorgehakt hebben. 

Ik heb na mijn therapeutische trajecten mezelf grotendeels kunnen genezen van de grootste traumatische impact, maar het doet me pijn dat zij nog altijd worstelen met de gevolgen ervan. Jarenlang geleefd hebben in deze toxische omstandigheden, eigenlijk hun hele leven geen stabiele vaderfiguur met emotionele volwassenheid gehad… De keuzes die ik gemaakt heb, hebben een gevolg op hun leven. En ja, ik weet ook wel dat zij hun eigen pad moeten volgen, maar het blijft toch soms in mijn achterhoofd sluimeren dat ze het wat gemakkelijker zouden gehad hebben als ik betere keuzes gemaakt had.

Dat is iets waar we vaak mee moeten leven na een narcistische relatie: de impact op onze kinderen. Het is ook net wat ons zo vaak in de relatie houdt. Je twijfelt om weg te gaan omdat je dan je kind niet meer kan beschermen tijdens zijn/haar tijd me de narcistische partner.

Maar weet je wat? Je kan dat ook niet als je erbij bent. Je kan hoogstens proberen om in het midden te staan en je kind af te schermen. Daarnaast is het vaak zo dat het kind door de narcistische persoon mee betrokken wordt om jou te raken. Dat wordt het kind nog eens in een loyaliteitskwestie getrokken. Als je er niet bent, zal dat minder gebeuren, of zal het minstens niet in een positie geduwd worden waarin het openlijk moet kiezen.

Maar wat belangrijker is: als het kind terugkomt van de narcistische partner, meestal redelijk opgefokt op opgestookt, of gefrustreerd omdat het zich moest inhouden, vernederd of genegeerd werd (je weet wel, al die gevoelens die jij jarenlang had), kan jij het een veilige haven aanbieden. Je kan het de kans geven om te ontladen in een veilige omgeving. Je kan het laten voelen dat het okee is om zijn/haar gevoelens te uiten. Je kan luisteren. Je kan tonen dat hij/zij gezien wordt. 

En dat kan je niet doen zolang je nog in die relatie zit. Dan is er geen veilige omgeving om in thuis te komen. Dan zal de narcistische persoon alles doen om jou en je relatie met je kind te saboteren.

Afgelopen weekend heeft me daar ook wat inzichten over gegeven. Omwille van die omstandigheden met mijn kids ben ik altijd een overbeschermende moeder geweest. Neem daar de beperking van mijn 2 oudsten bij en je hebt een moeder die altijd pijn en frustratie wil vermijden bij haar kids, waardoor ze de meeste beslissingen in hun plaats neemt en bang is hun eigen fouten te laten maken.

Maar eerlijk, daar heb je energie voor nodig en die heb ik weinig gehad tijdens hun hele leven. Toen ze nog klein waren en ik nog bij hun vader was, stond ik er altijd alleen voor. Goed, ik had natuurlijk wel wat hulp en de occasionele baby-sit, maar alle beslissingen, zorgen, planning… kwamen altijd op mijn nek terecht. Waardoor het allemaal als een last is gaan voelen. Ik had weinig quality time met hen omdat ik altijd aan het “zorgen” was.

En toen ik dan in de narcistische relatie terechtkwam, slorpte die alle energie op, plus het feit dat ik altijd in het midden stond van de conflicten tussen hen en hun stiefvader. Mijn energie ging naar bemiddelen, zalven… en verscheurd staan tussen twee vuren.

Dankbaarheid

Afgelopen weekend heb ik geleerd om met meer dankbaarheid te kijken naar die momenten en heb ik beseft dat ik meer moet kijken naar wat ik er uit geleerd heb. Dankbaarheid voor het feit dat ik de kans heb om nog iets positiefs te betekenen in hun leven. 

Ik ben nu 55, zij zijn 23 en 20. Ik kan nog veel voor hen betekenen. En vooral, ik kan nog elke dag die veilige haven en omgeving zijn. En nog veel belangrijker: ik heb nu een liefdevolle, stabiele partner gekozen die mee onderdeel is van die veilige omgeving. Die hen nu door zijn rustige en zorgzame voorbeeld kan tonen hoe een respectvolle relatie er hoort uit te zien.

Ik heb mijn kinderen nog veel te bieden. En ik besef ook dat ik ook voor vele andere mensen nog veel kan betekenen. Dat is ook uit afgelopen weekend naar voor gekomen: My big 5 – mijn 5 hoofddoelen in het leven: het eerste is een baken te zijn voor alle vrouwen in een toxische relatie (of dat nu partner is, ouder, collega, vriend(in)…) en hen te leiden naar een veilig, stabiel en trauma vrij leven.

Ik zag mezelf staan in een zaal zoals die van afgelopen weekend – nou ja, misschien niet zo groot, 1000 vrouwen is wat veel. En ook niet met zoveel lawaai. Ik begrijp dat je de menigte moet kunnen motiveren en opzwepen, maar het is niet zo mijn ding 🙂. Ik zag me staan in een zaal met een 50, 100-tal vrouwen… in stilte. Een meditatie muziekje op, genoeg personal space (niet op elkaar geplakt zoals vorig weekend) om zich veilig te voelen… En dan zag ik mezelf vooral met hen het REFOCUS traject in 1 dag doen… de oefeningen, de bedenkingen, het zoekproces… een beetje zoals afgelopen weekend, maar dan op een rustige, serene manier.

Het is eigenlijk grappig hoe vaak dingen samenlopen. Je leert wat helpt, je volgt zelf therapie, je doet opleidingen en cursussen, je helpt er anderen mee verder… dan ga je twijfelen… doe ik het juist, helpt het wel echt? En dan ga je naar een event met 1000 man en je beseft “hey, dat doe ik ook” 😁 

Dus het event heeft me niet gebracht wat ik verwachtte, maar heeft wel veel onverwachte inzichten gegeven. Inzichten die ik nodig had op dit moment in mijn leven. Het besef dat ik goed bezig ben. Dat ik op de juiste weg ben. Wat ik nodig heb om mijn doelen te bereiken.

De juiste kleine schop onder mijn gat om met volle energie mijn missie verder te zetten.

46 | Lichtjes van kerstmis

Volgende week is het kerstmis. Een periode in de sfeer van vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

Het is ook een periode dat er veel kerstlichtjes verschijnen die deze sfeer zouden moeten versterken.

Maar niet als je samenleeft met een narcist.

Mijn nex was een meester in de oppervlakkige schijn van kerstmis. Het huis stond dan vol kaarsjes, de living werd volgepropt met ornamenten en op een opvallende plaats moest een zo groot mogelijke kerstboom staan. Ook volgepropt met ornamenten.

In het begin was ik hierdoor in de wolken. Ik genoot van de kerstliedjes die dan door het huis klonken en hoopte dat die periode inderdaad gevuld zou zijn met vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

De hypocrisie hiervan werd al duidelijk van de eerste dag. We zouden “gezellig” de kerstboom samen met mijn kinderen zetten en optuigen. Met mijn 2 oudsten die autisme en ADHD hebben best een uitdaging. 

De eerste keer dat we dit zouden doen, probeerde ik het uit zijn hoofd te praten. Ik kende mijn kinderen, toen 11 jaar oud, goed genoeg om te weten dat dit geen rustige of rustgevende activiteit zou zijn. Maar niets was opgewassen tegen de narcistische dwanggedachte dat dit een ydillisch gebeuren moest zijn. In zijn hoofd was het perfect en hij zou geen andere werkelijjkheid aanvaarden dan deze.

Ik hoef je niet te vertellen dat het een ramp was. En het zou 10 jaar aan een stuk dezelfde ramp blijven, elke kerstperiode. Behalve de 2 jaren dat ze niet meer bij mij wilden komen omwille van hem – maar da’s voor een andere blog.

Om te beginnen moest het in zijn hoofd een rustige, serene gebeurtenis zijn.

Met 3 kinderen tussen 8 en 11, waarvan 2 met ASS en ADHD is dat een zinloze wens. 

Er was helemaal geen ruimte voor vrolijke uitbundigheid en typisch broederlijk gefikfak zoals ze dat bij ons zeggen.

Het eindigde elke keer in gescheld en vernederende opmerkingen aan het adres van mij en van mijn kinderen, waarbij het woord “mongolen” meermaals gebruikt werd, verwijzend naar hun autisme.

Dit even terzijde, maar hetzelfde scenario herhaalde zich elke keer als we op vakantie gingen kamperen. Dan waren mijn kinderen ook “mongolen” en ik was meestal een “stom vet kalf” omdat we er niet in slaagden om het scenario in zijn hoofd te volgen bij het opzetten van de tent.

Dus zo begon onze kerstperiode elke keer. 

En ook zoals elke keer draaide hij daarna 180° en begon hij alles “gezellig” te maken met de kaarsjes en maakte hij plannen voor het kerstdiner. Ook dat moest perfect zijn met hopen culinaire gerechten die mijn kinderen niet lusten, maar dat deerde hem niet. Kerst moest en zou perfect zijn (naar het beeld in zijn hoofd). Wat voor de ene perfect is, is voor de andere een hel. Want in zijn ogen moesten ze het maar allemaal leren eten, en als ze dat dan (zoals verwacht) niet deden, werden ze daarvoor uitgemaakt.

Nee, kerst was geen periode van vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

Het was een periode van hypocrysie.

Het liefst van al wilde hij eigenlijk dat mijn kinderen er niet bij waren. Ze zijn die 10 jaar lang een doorn in zijn oog geweest, want zij (en ik) deden nooit van van hen geëist werd en ze lieten ook blijken wat hij met zijn eisen kon doen in hun ogen. 

Ik heb altijd geprobeerd om de kerk in het midden te houden, bemiddelend tussen hen en hun stiefvader, zoveel mogelijk alle vijandelijk vuur op te vangen, maar met de regelmaat dat we dit moesten verduren, liet het altijd littekens na.

Als ouder in een nieuw samengesteld gezin met een narcistische persoon zit je altijd in een onmogelijke situatie. Hij vindt het sowieso nooit leuk om alle aandacht te moeten delen met kinderen die niet de zijne zijn. En als die dan nog een graad “moeilijker” of “complexer” zijn in plaats van brave kinderen die blind orders opvolgen, is het helemaal onleefbaar.

Ik besef nu dat dit eigenlijk geen leefbare situatie was van in het begin. Maar ik dacht dat ik hem beter kon maken. Ik dacht dat de schijnbare redenen voor zijn gedrag wel zouden uitdoven als die redenen opgelost werden, of als hij zou leren omgaan met kinderen met een beperking… of als ik meer mijn best zou doen… of als mijn kinderen beter zouden leren luisteren…

Wat dat laatste betreft: ik wilde eigenlijk niet dat ze naar hem leerden luisteren. Want ik vond zijn eisen altijd overdreven, onmenselijk, onrealistisch… Ik voelde toen al dat zijn eisen ontstonden uit zijn idee van hoe zijn partner en (stief)kinderen zich hoorden te gedragen, naar zijn beeld, naar zijn voorbeeld… Hij was de ideale mens met de ideale waarden in zijn eigen ogen.

Ik vraag me vaak af of hij besefte hoe ver zijn daden verschilden van zijn woorden. Mensen vragen me dikwijls of een narcist weet wat hij doet. En of hij daar dan spijt van heeft.

Naar mijn mening weet hij zeker wat hij doet. Want hij kan de perfecte man uithangen buiten de muren van zijn eigen huis, maar daarbinnen een tiran zijn. En of hij daar spijt van heeft? Ja, op momenten dat zijn gedrag zich tegen hem keert, hij negatieve gevolgen ervaart of hij er een prijs voor moet betalen.

Ik denk dat hij echt spijt had als ik een einde gemaakt heb aan onze relatie. Omdat hij me dan kwijt was, omdat zijn mooie woorden het gewenste effect niet meer hadden, omdat hij nu geen gezin meer had om te manipuleren.

En ik denk dat dat geduurd heeft tot het moment dat hij een nieuw slachtoffer gevonden had. 

En dan zal hij er weer van overtuigd geweest zijn dat hij de ideale man was. Want ja, er was weer een goeie vrouw in zijn val getrapt. Die hem ook weer graag bleek te zien. Dan zal het probleem wel opnieuw bij zijn vorige partner gelegen hebben. Bij mij dus.

Weet je, ik heb daar vrede mee. Ik vind het erg voor die vrouw, maar ook zij zal haar pijnlijke les moeten leren om te evolueren in haar leven. Net zoals ik dat gedaan heb.

Maar ook zij zal daar weer sterker uit komen. Zoals ik nu ben. 

En net zoals mij zal ze nadien in vrede haar kerstboom kunnen opzetten, zonder wrede commentaar en lelijke opmerkingen. 

Er staan nu veel minder lichtjes, kaarsjes en ornamenten in mijn huis.

Maar in mijn huis is er nu écht vriendschap, verdraagzaamheid en zorgzaamheid.

En dat is alles wat wij, overlevers van een narcistische relatie, nodig hebben.

Wil je meer inzicht in je gedachten en gevoelens tijdens deze periode?

Mijn journal (dagboek) helpt je om bewust stil te staan bij wat je ervaart en om ruimte te maken voor heling.

Hier kan je mijn nieuwe Journal voor helen na narcisme kopen 😉

In mijn RESTART-traject dat opnieuw start op 27 januari krijg je niet alleen inzicht, maar ook concrete tools om jezelf sterker en veiliger te voelen. We gaan diep in op alles wat je moet weten, zodat jij eindelijk de vrijheid voelt om je leven weer op te bouwen, zonder schuldgevoel en zonder twijfel.

Je verdient het om verder te kunnen – voor jezelf.

Ontdek hier hoe het traject je kan helpen.

Wie ben ik?

Ik overleefde 10 jaar narcistisch misbruik.

Ik kwam hier gebroken uit en wist niet meer wie ik was.

Ik heb mezelf heropgebouwd en voel me nu sterker dan ooit.

Dat wil ik ook voor jou.

En ik kan je ermee helpen.

In mijn RESTART traject leer je hoe je je ex kan leren loslaten en de ultieme wraak te nemen: gelukkig worden zonder hem.

Ik zou heel dankbaar zijn als ik jou hierin kon verwelkomen en samen met jou op pad gaan naar jouw genezing.
Hier vind je er meer informatie over.

44 | Schatten

Ik heb het lang uitgesteld, maar nu is het zover.

Ik ga mijn boek schrijven.

Enkele weken geleden kwam het idee van een journal te maken tot mij en intussen kan ik zeggen dat ik een “published author” ben . Het staat vol met vragen en uitspraken om over na te denken, maar het is vooral aan jou, lieve vrouw, om dat te vullen met jouw gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen.

Op dat laatste leg ik graag de nadruk omdat je lichaam een essentieel hulpmiddel is om te gaan genezen van trauma. Meer nog, het is ook het ultieme doel: het trauma uit je lichaam halen.

Een techniek die daarbij helpt, die ik geleend heb van Peter Levine, is de Felt Sense. Die heb ik ook opgenomen in mijn trajecten.

Maar daar wil ik het vandaag niet over hebben.

Het feit dat ik een – enigszins betaalbare – manier gevonden heb om gemakkelijk iets te publiceren, zonder dat je een uitgeverij moet contacteren en alles onder de microscoop moet leggen voor je iets mag publiceren, heeft me over een toch moeilijke drempel geholpen.

Een boek met een verhaal uitgeven is toch nog heel andere koek dan een journal met “prompts” (uitspraken en vragen om op te reflecteren) maken. Maar het was wel iets waarmee ik worstelde, die onzekerheid. Tijd en energie steken in het schrijven van een boek om het dan overal geweigerd te zien.

Kan ik niet tegen afwijzing? Hm eerlijk? Nog altijd een werkpuntje 😏 Maar je levenswerk de mist in zien gaan zou toch erg pijnlijk zijn. En waarschijnlijk omdat iemand, die je doelpubliek helemaal niet is en niet inziet hoe belangrijk herkenbaarheid is voor slachtoffers van narcistisch misbruik, vindt dat je niet erg goed kan schrijven.

Ik pretendeer ook geen Stephen King (ben ik grote fan van) te zijn, maar ik denk dat mijn schrijfsels toch ook gemakkelijk lezen. Afgezien van het feit dat mijn ADHD er soms tussen komt en ik al eens afwijk 🤭

Maar goed, één drempel is nu weggenomen en de weg is vrij om te beginnen schrijven. Meer dan drie jaar na datum.

Waarom nu?

Wel, de vraag is eerder: waarom nu pas?

Ik moet eerlijk bekennen dat niet alleen de publicatie een drempel was. Ik vermoed zelfs dat het eerder een excuus was om er niet aan te beginnen. En nu het excuus wegvalt, wordt het tijd dat ik de koe bij de horens pak. (ik snap die uitdrukking nooit, de meeste koeien hebben toch geen horens?)

Ik heb al heel veel verwerkt de afgelopen drie jaren. De pijnlijke lading van de herinneringen afgehaald. Maar daarmee kreeg ik de laatste tijd het gevoel dat de herinneringen zelf ook vervagen.

Op zich is dat goed, natuurlijk. Niemand wil zich elke dag traumatische dingen herinneren. Ook al doen ze zo zoveel pijn niet meer. Maar daarmee wordt het moeilijker om een rode draad in mijn toekomstig boek te houden.

Gelukkig heb ik nog heel veel bewijsmateriaal van mijn ex, die zich heel graag uitgebreid uitte met (al dan niet lelijke) woorden in de vorm van chats, sms-en, mails. Ook heb ik nog veel chats met mijn bestie bewaard. Vermits het nooit veilig was om met haar te bellen in mijn tijden van nood, heb ik ook veel gedeeld in schriftelijke vorm.

Ik heb vlak na de scheiding ook al deze teksten gebruikt om een tijdlijn op te stellen, die als leidraad moet dienen voor mijn boek.

Maar omdat toen de herinneringen nog zo door mijn ziel sneden, kwam ik op dat moment niet toe aan het schrijven.

En nu ben ik dus bang dat de herinneringen te ver zitten en dat het schrijven een flop gaat worden.

Maar… als ik ga voelen naar wat dit uitspreken doet met mijn lichaam… denk ik dat het ook een excuus is.

Ik ben net bang om alles weer opnieuw te gaan voelen.

Ik ben bang dat ik met mezelf geen blijf ga weten, dat ik terug gecatapulteerd ga worden naar het verleden, dat ik opnieuw vast kom te zitten in pijn en verdriet.

Terwijl ik zo hard gewerkt heb om dit niet meer te voelen.

Waarom zou je dat dan eigenlijk doen, hoor ik je vragen? Waarom wil je weer dingen oprakelen die je best diep laat zitten?

Wel… als ik opnieuw de pijn ga voelen, betekent dit dat ik die nooit verwerkt heb. Net omdat ik vermeden heb om het me te gaan herinneren. En pijn en verdriet die vast blijft zitten, wordt trauma en gaat traumasymptomen geven.

En die wil ik uit mijn lichaam dus. Want elk trauma heeft het potentieel om op een gegeven moment je leven te gaan verstoren. Want de energie die daar vast zit, wil er uit.

Op momenten dat ik veel stress ervaar, voel ik dat nog heel erg. De laatste tijd heb ik heel veel het gevoel dat ik verschillende agenda’s in de lucht moet houden, privé en professioneel. En ik voel dat mijn veerkracht soms niet sterk genoeg is.

Gisteren bijvoorbeeld heb ik nog op mijn kat zitten roepen omdat het beestje ergerlijk aan het miauwen was terwijl ik al redelijk opgedraaid was door een hoop huishoudelijke frustraties en pubers (ja, jij als ouder weet waar ik het over heb 😁). En dan ben ik daarna beschaamd als ik het beestje beduusd naar me zie komen met haar onschuldige oogjes 🐈

Het gebeurt gelukkig niet veel meer dat ik mijn stem verhef. Maar frustratie heeft dat effect op mij, jammer genoeg. Toch als er meerdere samenkomen op hetzelfde moment. Ook al bereid ik me meestal wel voor op bijvoorbeeld de rommel die op me wacht als ik thuiskom, soms is het gewoon teveel voor mijn zenuwstelsel dat al veel onder druk staat van al die agenda’s, taken, verantwoordelijkheden voor kinderen met een beperking en alle bijhorende trajecten, afspraken, administratie… En de bijhorende frustratie dat ik hun enige ouder ben die er wat om geeft.

Ja, ik weet het wel: Weet wat je kan veranderen en aanvaard wat je niet kan veranderen. Maar soms is teveel te veel.

Dus ja… ik ben ook bang dat ik de gevolgen van het schrijven van dit boek niet ga kunnen dragen bovenop het dagelijkse leven en werken.

Daarom had ik al lang het idee om me hiervoor een weekje of zo te gaan afzonderen. Geen huishouden, geen kids, geen werk, geen taken… alleen schrijven.

Maar het idee om een ganse week ergens alleen te gaan zitten en alleen te moeten omgaan met alles wat er naar boven zou komen, trok me ook niet echt aan.

Maar ik wist dat ik daar door zou moeten. Ik wil niet in een situatie komen waarbij ik weer op de kat ga roepen omdat ik niet om kan met de pijn.

Wat heb je op zo’n moment dan nodig?

Rust. Veiligheid. Iemand die het talent heeft om jouw zenuwstelsel te helpen kalmeren.

En ik heb het geluk van zo’n partner te hebben. Mijn geliefde, mijn rustige rots, mijn zachte held.

Die dan, zodra ik dit uitsprak, zijn bookings app opende en prompt op zoek ging naar een geschikte locatie. Ik moest alleen het tijdstip geven, de rest heeft hij geregeld. Het feit dat dit uit mijn handen werd genomen, gaf zo’n zalige rust.

Want hij wist dat ik dit nodig had, en dat ik mezelf in de weg liep. Door zijn zachte daadkracht voel ik nu rust in mezelf. Want ik weet dat ik de tijd en de ruimte ga krijgen om dit project tot een goed einde te brengen.

Soms heb je maar een kleine duw nodig in de juiste richting als je jezelf tegenhoudt.

Zorg ervoor dat je je omringt met mensen die jou liefdevol bij de hand houden, naast je wandelen of je dat kleine duwtje geven als het nodig is…

Zij zijn jouw grootste schatten in het leven.

P.S. Mijn schrijf-vakantie is pas volgend jaar in het voorjaar, dus ga nog niet onmiddellijk op zoek naar mijn boek 😁 Wat je al wel in de online boekhandel kan vinden, is mijn Journal: Vind je kracht terug – Jouw Journal voor herstel na narcisme 😊

Te vinden op Amazon.nl en bol.com

(op bol.com schommelen de prijzen wel nogal, geen idee waarom en ik heb daar ook geen enkele invloed op)

37 | Hallucinante taferelen

Ik vraag me soms af of er ooit een moment zal komen dat bepaalde triggers geen triggers meer zullen zijn. Daarmee bedoel ik: zullen sommige herinneringen ooit geen emotionele of lichamelijke reactie meer geven?

Er zijn zo een aantal punten in mijn relatie geweest die ik kantelmomenten wil noemen, maar er toch geen waren.
Ze waren enorm ingrijpend en traumatiserend en in normale omstandigheden zouden het momenten geweest zijn waarbij ik zou gezegd hebben “en nu is het gedaan!”.

Maar zoals je wel weet, zit een narcistische relatie zo simpel niet in elkaar.

De traumabond is een enorm krachtig instrument voor een narcist. Niet dat hij zich daarvan bewust zal zijn, maar als je het aan hem zou uitleggen, zou hij wel erkennen hoe handig het is dat zijn slachtoffer willoos met hem verbonden is.

Het is merkwaardig hoe loyaal je kan zijn aan je mishandelaar.
Tekstboek Stockholmsyndroom.

Maar goed, er waren dus een aantal momenten waarbij mijn rationele brein luidkeels aan het roepen was, maar waarbij mijn reptielenbrein in een hoekje kroop en stilletjes pleitte voor het niet erger te maken en geen risico’s te nemen.

En jammer genoeg wint het reptielenbrein vaak.
De minste moed der wanhoop dat je samenraapt wordt meestal gemakkelijk van tafel geveegd door het reptielenbrein.

Het reptielenbrein houdt niet van verandering.

Ook niet als dat op lange termijn beter is.
Het reptielenbrein denkt vooral korte termijn.
Alles bij het oude houden.
Niks veranderen.
Zeker geen risico’s nemen.
Het veilig houden.
Ook al betekent dat in een gevaarlijke situatie blijven.
Want die gevaarlijke situatie is wel gekend.
Wat als je naar een nieuwe situatie gaat?
Hoe zal die zijn? Kan nog gevaarlijker zijn.
Dus het reptielenbrein neemt liever dat risico niet.

En toch zijn het kantelmomenten geweest.
In die zin dat het telkens een blokje op mijn balans was die stilaan ging overhellen naar de kant van “er moet iets gebeuren”.

Sommige kantelmomenten zijn voor mij moeilijk uit te leggen.
Omdat ik weet, lieve lezer, welke blik jij er bij zal krijgen.
Wenkbrauwen die opgetrokken worden.
En het zinnetje in je hoofd “dat zou ik nooit laten gebeuren”.

Neem het van mij aan.
Zet 100 verhalen van overlevers van narcisten in een boek (staat trouwens op mijn bucket list om te doen) en je hoort 100 gelijkaardige verhalen.

Eén van de meest hallucinante verhalen speelt zich af in het jaar dat ik met de narcist getrouwd ben.

We waren op dat moment 2 jaar samen en het monster van het alcoholisme tierde welig.

In die periode durfde ik het nog aan om hem tot inkeer proberen te brengen.
En misschien was er nog een vaag spoor van schuldgevoel of geweten bij hem.
Ofwel bespeelde hij me al zo handig dat ik het nog niet zag.

De kans is groot dat het dit laatste is.

Ik was met hem naar een lezing van een psychiater geweest over alcoholisme.
Hij gaf schoorvoetend toe dat hij misschien een “sociale” drinker kon zijn.

Ik nam het kleine winstmoment en overtuigde hem om een afspraak te maken met die pyschiater.

Om zijn goeie wil te tonen, liet hij me meegaan naar de consultaties.
Waarschijnlijk had hij niet gedacht dat ik hem zou durven tegenspreken als hij aan de psychiater verkondigde dat hij die week amper gedronken had.
Ik vond van niet en sprak dat ook uit.

Die fout heb ik later nooit meer gemaakt. Ik ben nadien ook nooit meer mee naar de psychiater geweest.

Ik herinner het me niet meer, maar ik vermoed dat hij daarna zelf ook niet meer geweest is.

Het is namelijk toen zo geëscaleerd dat hij enkele weken later opgenomen werd in een psychiatrisch ziekenhuis.

Die bewuste avond deed hij na afloop (van de consultatie) alsof alles okee was en hij stelde zelfs voor om samen te gaan dineren. Opgelucht dacht ik dat dat wel leuk zou zijn, dan konden we alles uitpraten.

Hij begon al snel het ene glas wijn na het andere binnen te gieten en de sfeer werd alsmaar grimmiger.

Ik zat intussen al in tranen te luisteren naar zijn geraas over hoe ik hem verraden en vernederd had ten opzichte van de psychiater. Het feit dat hij gelogen had, was irrelevant.

Toen het tijd was om af te rekenen, ging ik naar de toog om te betalen en toen ik me omdraaide, was hij verdwenen.
Ik dacht dat hij naar het toilet was en dat ik hem niet had zien voorbijkomen.

Dus ik heb daar nog een half uur aan tafel zitten wachten.

Nadat ik ongerust de toiletten had gecontroleerd om te zien of hij daar niet stomdronken lag, besefte ik dat hij gewoon vertrokken was.

Het scenario dat zich dan afspeelde, kon een aflevering van The Twilight Zone geweest zijn.

Ik begon hem verontrust te sms-en. Gelukkig had ik de autosleutels dus hij kon me niet achtergelaten hebben, maar ik durfde niet zonder hem naar huis rijden.

Na een uur in de auto wachten op een teken van leven, kreeg ik dan eindelijk antwoord.
Hij bleek te voet onderweg naar huis en ik moest hem dringend oppikken.

Of dat zei hij tenminste in zijn sms.

Ik vertrok in allerijl met de auto. Het was intussen al aan het donker worden en het was heel moeilijk om personen langs de kant van de weg te herkennen. Dus ik reed heel traag en tuurde nauwgezet naar elke levende ziel onderweg.

Er waren twee mogelijke wegen waarlangs hij had kunnen gaan. Natuurlijk antwoordde hij niet meer op mijn vragen welke weg hij genomen had, of waar hij mogelijks was op dat moment.

Waar hij wel tijd voor had, was laten blijken hoe hij toch het slachtoffer was dat hij nu te voet naar huis moest, en nog veel meer beschuldigende teksten.

Ik was intussen in hoge paniektoestand, maar ik dwong mezelf om kalm te blijven. Want ik moest hem vinden. Een andere mogelijkheid was er niet.

Ik voelde op dat moment heel veel tegelijk.

Angst. Omdat hij razend zou zijn. Dat er iets met hem zou gebeuren en dat dat dan mijn schuld zou zijn.

Boosheid. Omdat hij me niet de juiste informatie gaf. Omdat hij me weer schuldgevoelens aan het opdringen was. Omdat hij vertrokken was. Omdat hij me achtergelaten had. En me nu het gevoel gaf dat het andersom was.

Schuldgevoelens. Als ik mijn mond gehouden had bij de psychiater, was dit allemaal niet gebeurd.

Hoe ik het ook draaide of keerde, de situatie was mijn schuld.

Dat vond ik toen tenminste. Ik besef nu natuurlijk dat niets hiervan mijn schuld was.

Maar zo werkt je geest nu eenmaal in een narcistische relatie.

Ik heb die avond beide parcours tweemaal afgelegd. Geen spoor van mijn partner.
Ik overwoog al om naar het ziekenhuis te rijden om te kijken of hij er binnengebracht werd, toen ik de verlossende sms kreeg.

Blijkbaar zat hij al die tijd gewoon op café en vond hij het leuk om mij op die manier te straffen voor mijn verraad.

Ik heb me opnieuw geparkeerd waar ik eerder de auto gezet had en ben even blijven zitten om te bekomen van de stress van de afgelopen uren.

Het gevoel dat toen overheerste, was boosheid. Ik overwoog even om hem daadwerkelijk achter te laten. Maar mijn verantwoordelijkheidszin nam het over en ik stapte toch maar naar het bewuste café.

Het tafereel dat ik daar te zien kreeg, was nog hallucinanter. Hij zat stomdronken achter een tafeltje met flesjes bier en bood me zelfs aan om met hem mee te drinken.

Ik kookte vanbinnen van woede maar hield me kalm en probeerde hem zover te krijgen dat hij met me zou meegaan.

Wat niet lukte, natuurlijk. Integendeel, het werd erger. Hij begon op me te schelden en minachtend over me te praten tegen de café uitbater.

Daar bovenop sprak hij een groep vrouwen van Oosterse oorsprong aan en begon racistische commentaar op hen te geven.

Mijn boosheid ging over op schaamte. Schaamte in zijn plaats. Schaamte dat ik, als zijn partner, het liet gebeuren.

Ik deed het enige dat ik kon: ik bleef op hem inpraten, probeerde zijn arm te nemen en hem mee te trekken. Hij werd er alleen maar agressiever van.

Ik heb hem dan duidelijk enkele keren gezegd dat als hij niet met me meeging, ik hem zou achterlaten daar. Ik meende het niet helemaal en ik hoopte dat dat hem zou overtuigen.

Maar niets hielp.

Tenslotte zag ik in dat het niets uithaalde en ben ik toch zonder hem vertrokken.

Ik was doodmoe van de belevenis, uitgeput van de angsten die ik doorstaan had.

Daarna heb ik heel de nacht wakker gelegen, luisterend naar elk geluid dat een teken kon zijn dat hij thuiskwam.

Deels uit angst voor wat hij mij zou aandoen, deels uit angst dat er hem iets zou overkomen.

Een héél klein stemmetje was ook hoopvol dat hij nooit meer thuis zou komen.

Om het einde in het kort te vertellen (want da’s nog een heel verhaal op zich): toen ik ‘s anderendaags begon rond te bellen, bleek hij een nachtje bij de politie te gast geweest te zijn.

Als ik terugdenk aan die avond en nacht, lijkt het altijd een scène uit een film te zijn.

Heel lang heb ik het ook gezien als een scène uit de film “samenleven met een alcoholist”, maar op een gegeven moment ben ik het gaan zien voor wat het was.

Het was tekstboek narcistisch misbruik.

Mij beliegen, angst aanjagen, manipuleren, bedreigen, fysiek geweld…

Vooral het gaslighten had veel impact nagelaten.

Ik begrijp tot op vandaag nog altijd niet hoe je je partner op een wilde zoektocht kan jagen terwijl je achter een biertje op een terras zit.

Goed wetende welke angsten ik zou uitstaan.

De alcohol maakte het erger, maar de oorsprong van het gedrag lag in het narcisme.

Als je dit leest en je herkent de taktieken, en je leeft samen met een alcoholist, bekijk dan eens mijn lijst met 30 kenmerken. (die je hier kan aanvragen)

Ik durf er om wedden dat ook jij hier veel in zal herkennen.

Als dat zo is, wil ik je graag enkele vragen stellen.

👉 Sta jij elke dag uitgeput op, zelfs na een nacht met voldoende slaap?

👉 Zit je in een burn-out of heb je er één gehad de afgelopen jaren?

👉 Krijg je bijna een paniekaanval bij de minste tegenslag of stress?

👉 Ben je vaak boos op jezelf? Vind je jezelf niet veel zaaks?

Dan is het mogelijk dat je trauma hebt van die toxische relatie.

Mijn RESTART traject kan je hierbij helpen.

Op 3 maanden tijd leer je jezelf weer graag zien en zal je meer afstand kunnen nemen als je de taktieken en gevolgen allemaal leert doorzien.

Ik ga het hier niet allemaal uitleggen, want ik heb daar een mooie website over gemaakt waar je alles op kan terugvinden 😏


Klik hier voor meer informatie.

Voor je weer verder leest in het blog- of sociale media-land, wil ik graag dat je eens even diep ademhaalt.

Herlees even de kenmerken die ik hierboven opgesomd heb.

Ik weet dat je eerste reflex zal zijn te denken “och, zo erg is het niet”.

Adem nog eens diep in.

Hoor je dat stemmetje?

Dat stemmetje dat heel zachtjes smeekt om er toch eens bij stil te staan?

Het stemmetje dat je elke keer weer probeert op te rapen na elke scène?

Het stemmetje dat zich zo vreselijk alleen voelt?

Klik dan toch maar eens door naar mijn website…

Onthoud: je staat er NIET alleen voor.

36 | Verbleekte principes

Mensen vragen me soms of narcistische personen echt niet tot echte liefde in staat zijn.

Want ze kunnen misschien wel begrijpen hoe zo’n mensen volwassenen kunnen manipuleren, maar voor hun eigen kinderen moeten ze toch affectie kunnen voelen?

Dan zou ik willen dat ik daar “ja” op kon antwoorden. Echt waar. Want ik wens het vooral hun kinderen uit de grond van mijn hart toe.

Maar de waarheid is dat ook kinderen werkmiddelen zijn voor narcisten.
Ja, ook hun eigen kinderen.

Een bron van energie.
Een middel om anderen mee te manipuleren.

Ik herinner me het prille begin van onze relatie nog.

Ik ben beschaamd om te moeten toegeven dat hij toen nog getrouwd was.

Het is wonderbaarlijk hoe hij in staat was om die grens van mij al te laten verbleken nog voor we een relatie gestart waren.
Voordien zou nog geen haar op mijn hoofd eraan gedacht hebben om iets te beginnen met een getrouwde man.

Maar hij leek zo open en overtuigend dat dit nog maar een formaliteit was.
Dat het huwelijk voorbij was.
En vooral omdat zijn vrouw zelf al jaren om een scheiding vroeg.

Eerlijk, ik heb lang de boot afgehouden omwille van die reden.
Maar hij had iets over zich dat dit helemaal naar de achtergrond duwde zodat het leek alsof het allemaal maar een detail was en dat hij al helemaal van mij was.

En ja, het ego is iets gevaarlijks.
Iemand die mij verkoos boven alle anderen, inclusief zijn eigen vrouw, was waar ik altijd naar verlangd had.
Mijn levensprincipes leken gemakkelijk van de baan te vegen.
Zo onwerkelijk als ik ernaar terugkijk.
Ik was mezelf al niet meer nog voor de relatie begonnen was.

Zo snel zit je in het web en ben je gestart op een gevaarlijk pad van jezelf wegcijferen en jezelf verloochenen.

Wat nog erger dan de echtgenote was, was het feit dat hij één van zijn kinderen er in betrok.

Die kinderen hadden al gezien dat hun papa bij hun mama weggegaan was voor een andere vrouw, dat die relatie ontaard was naar vreselijke ruzies, dat papa opnieuw hertrouwd was.

En dan zat hij, als zijn kinderen bij hem waren, aan die nieuwe smartphone vastgelijmd, om onder andere met mij te zitten chatten, zodat zijn oudste zoon nieuwsgierig werd en op een keer de telefoon nam terwijl hij naar het toilet was. Daar zag hij op een gegeven moment mijn naam heel veel tussen staan en kreeg ik plots een vreemde chat. Die de zoon gestuurd had natuurlijk.

Hij beweerde dat hij alles gedaan had om het te verbergen voor zijn zoon, maar hij leek te opgetogen dat hij nu zijn geheimpje met dat kind kon delen.
Als ik me niet vergis, was de zoon toen 14 of 15 jaar oud.
Oud genoeg om verliefd gedrag te detecteren bij iemand die niet echt z’n best doet om het te verstoppen.

Hij beweerde ook dat ze toen met z’n tweeën veel pret hadden met het stiekeme gedoe en dat zijn zoon blij was voor hem.

Ik heb me daar nooit veel vragen bij gesteld.
Ik veronderstelde dat het huwelijk zo slecht was en dat ze zo’n slechte band hadden met hun plusmoeder dat ze blij waren met het vooruitzicht dat papa een nieuwe, betere relatie zou hebben.

Bij de eerste ontmoeting met zijn kinderen, maanden later, voelde ik natuurlijk ogenblikkelijk dat dit niet zo was.
In hun ogen was ik de zoveelste vrouw die een bestaande relatie van hun papa had verbroken.
In mijn gevoel was dit niet zo, maar ik begrijp nu helemaal waarom dit zo aanvoelde voor hen.

Omdat het waar was.

Ik heb dit niet gewild.
En waarschijnlijk was de eerste de beste die ook aandacht aan hem gaf al genoeg geweest, maar het was waar.
Ik was het.
Ik was een echtbreekster.
Ik dacht toen van niet, want er was niets “echt” om te breken.

Omdat hij me dat verteld had.
En ik slikte het als zoete koek.
Omdat ik het wilde geloven.

Het is vreemd hoe snel een mens gemanipuleerd kan worden.
Hoe gemakkelijk een narcist de juiste knoppen en kwetsuren kan vinden die perfect zijn om te manipuleren.

Eigenlijk is het zonde.
Als narcisten deze “gave” zouden gebruiken om mensen op te bouwen, zou de wereld er helemaal anders uitzien.

Zeker voor hun eigen kinderen.

De zoon waarover ik spreek, heeft later ook nog mogen ondervinden hoe het narcistisch misbruik aanvoelt.
Gelukkig maar enkele keren via lelijke sms’en en voicemails, waarbij ik tevergeefs probeerde om de gsm uit de handen van zijn vader te halen terwijl hij dit deed.

Ik ben altijd verdrietig geweest in de plaats van mijn ex omdat hij zijn kinderen zo weinig zag.

En aan de andere kant was ik dankbaar dat zij wél de kans hadden om zich te onttrekken aan zijn labiele gedrag.

Mijn eigen kinderen hadden niet zoveel geluk. 😞

Gebrainwashed zijn door een narcist is een indrukwekkende ervaring.

Elke keer als ik aan een blog begin te schrijven, denk ik dat ik weet over welke herinnering ik ga schrijven.

En terwijl ik aan het schrijven ben, is het alsof mijn vingers dingen beginnen te typen die niet eens aanwezig zijn in mijn bewustzijn.
Dingen die ik me niet meer herinnerde.
Ook deze blog is weer die kant op gegaan.

Je onderbewustzijn beschermt je.
Het verstopt dingen voor je die te pijnlijk zijn tot je er klaar voor bent om ze onder ogen te zien.

Soms stop ik met typen om te herlezen wat ik net geschreven heb en zeg ik tegen mezelf: wow, dat had ik tot nu niet eens door.
Dan ben ik dankbaar dat ik graag schrijf.

Dat is ook de reden dat ik mijn coachees de techniek van de braindump aanleer en journaling aanraad. Met de hand schrijven werkt zelfs nog beter.

Je onderbewustzijn weet zoveel meer over wat je voelt en denkt dan je bewustzijn.

Ook een aanrader als je twijfelt over een belangrijke beslissing.
Lijst alle pro’s en contra’s eens op.
Schrijf op wat je voelt bij elk van deze.

Probeer het maar eens uit en ontdek wat je onderbewustzijn je te vertellen heeft.

In mijn RESTART traject doen we dat samen in elke groepssessie.

Een gezamenlijk moment om te reflecteren in een veilige omgeving.
Onder lotgenoten.

Een krachtig iets.


Mensen spreken vaak van het Sisterhood.
Wel, ik vind een lotgenotengroep van overlevers van narcistisch misbruik die hun leven weer in eigen handen nemen, het ultieme Sisterhood 😊

Wil je meer weten over RESTART?

Klik dan hier of op de mooie gouden knop aan de rechterkant van deze blog.