Leven na narcisme

Mensen vragen soms hoe het komt dat ik in hemelsnaam in zulke omstandigheden bij zo’n man kon blijven.

Het antwoord daarop is niet eenvoudig. Er zijn een hoop mechanismen die in werking treden als je in een toxische relatie zit.

In de eerste plaats hou je oprecht van je partner. Je kan de eerste jaren niet geloven dat het echt een patroon is dat nooit zal veranderen. Je blijft leven op hoop en op beloftes die nooit ingelost worden. En zeker als je een vergevingsgezind persoon bent dat mensen meerdere kansen geeft. Of in het geval met narcisten duizend kansen. En als dat gecombineerd is met alcoholisme, nog veel meer.

Ten tweede ontstaat er een patroon dat relatieverslaving heet. Door de extreme ups and downs van met de grond gelijk gemaakt te worden en de volgende dag weer opgehemeld te worden, komen er stoffen in je hersenen vrij die een verslaving doen ontstaan.

Het brengt het romantische concept van “ik ben verslaafd aan jou” tot een heel andere orde.
En het is allesbehalve liefdevol.

Ik heb natuurlijk altijd wel geweten dat ik er ook aan geleden heb, maar ik dacht niet in grote mate.

Deze week kreeg ik daar een heel ander zicht op.

Een bevriende phd-student waar ik vijf jaar geleden mee samen werkte, maakte indertijd een studie over inclusie bij de universiteit. Op een dag deed hij een oproep naar mensen om er aan mee te werken. Hij zocht mensen met een bepaalde identiteit die heel wat impact op hun leven had. Ik grapte (min of meer) of vrouwen die getrouwd zijn met een alcoholist, hier ook voor in aanmerking kwamen. Het antwoord was positief en niet zo veel later zat ik op het stoeltje voor de camera.

Het project zelf kwam nooit echt helemaal van de grond. En eigenlijk misschien maar beter ook. Ik zei in het interview dat ik mijn toenmalige echtgenoot ervan zou op de hoogte brengen, maar uiteindelijk heb ik dat nooit aangedurfd.

Tot voor kort herinnerde ik me het interview nog vaag, tot het ter sprake kwam in één van onze gesprekken. Ik wilde het laten zien aan mijn liefste. Waarom weet ik niet goed. Vaag had ik een gevoel van fierheid omdat ik het aangedurfd had mijn verhaal voor camera te brengen.

Die fierheid verdween echter snel toen ik het youtube filmpje opende en mezelf daar zag zitten op het stoeltje. Het was alsof ik naar een vreemde keek. Eerst en vooral verafschuwde ik mijn gestalte. Het overgewicht, hoe mijn haar lag… Het eerste dat ik dacht, was “my god, ging ik zo naar het werk?”.

En dan begon ik te vertellen in het filmpje.

Zelfs nu, terwijl ik dit schrijf, heb ik het moeilijk om het onder woorden te brengen.

De vrouw op het stoeltje vertelde hoe ze zichzelf niet zag als een slachtoffer. Hoe haar man toch veel moeite deed en in de kern een goede man was. Hoe ze niet wilde dat mensen medelijden met haar hadden, dat ze een sterke onafhankelijke vrouw was die wist wat ze deed, elke keer als ze haar alcoholist een nieuwe kans gaf.

Hoe ze “maar” enkele keren fysiek geweld had ervaren. Op het einde vroeg ze de interviewer zelfs om die passage er uit te knippen, want ze was geen mishandelde vrouw. Het waren toch “maar enkele klappen” die ze gekregen had.

Ik keek naar de vrouw die een schim was van wie ze ooit was. Van wie ik nu ben.
En ik zag het concept van relatieverslaving door heel andere ogen.

Wat ik vooral nu besef, is hoe moeilijk het echt voor mijn omgeving moet geweest zijn.

Ik geloofde in mijn man. Ik hield oprecht van hem. Ik gaf hem alles wat ik had.
Lichaam en ziel. Geloof en vertrouwen. Liefde en vergiffenis.

Maar mijn omgeving had die gevoelens helemaal niet voor hem. Zij zagen alleen hoe fundamenteel onrechtvaardig ik behandeld werd.

Ik moet oprecht toegeven dat ik bij het zien van die vrouw op het stoeltje, haar bijna bij de hand zou genomen hebben en haar naar een vluchthuis voor vrouwen zou gebracht hebben, samen met haar kinderen.

Het heeft een diepe indruk op me achtergelaten.
En tegelijk versterkt het me in mijn missie.

Er zijn ontelbare vrouwen (en mannen) die zich op dit moment in dezelfde situatie bevinden.
En ik wens voor hen dat ze er niet zo lang over doen om te beseffen dat ze meer waard zijn dan zo behandeld te worden.

Dat niets, maar dan ook niets, en zeker geen zogenaamde liefde, het rechtvaardigt dat je mishandeld wordt.

Want als je iemand graag ziet, behandel je je geliefde zo niet.
Een mishandelaar kiest ervoor om te mishandelen.
Dat doe je niet “per ongeluk”.
De berekendheid waarmee het gebeurt, spreekt het idee tegen dat het “buiten hun controle” ligt.

Manipulatie is een bewuste keuze.
Je partner slaan is een bewuste keuze.
Je partner uitschelden is een bewuste keuze.
Je partner vernederen is een bewuste keuze.

Laat je nooit wijsmaken dat het jouw schuld is. Dat jouw reacties het “uitlokken”.

Ik denk dat ik nu voor mezelf weet waarom ik in eerste instantie nooit echt iets met mijn diploma psychologie gedaan heb.

Ik kan niet onpartijdig zijn in deze gevallen. Ik spreek voor degenen die niet durven spreken.
Ik leer hen om zichzelf graag te zien.

Zodat ze inzien dat ze het waard zijn om voor zichzelf te kiezen.
Zodat ze inzien dat ze dit gedrag niet moeten blijven pikken.

En in het geval van narcisten is het mijn inziens een verspilling van energie om een manier te vinden om met hen samen te leven. De enige manier is er uit stappen.

Ik besef natuurlijk dat dat niet altijd evident is, of zelfs door omstandigheden heel moeilijk.

De grootste struikelblokken zijn de financiële middelen en de kinderen.

Partners durven niet vertrekken omdat ze geen geld hebben, omdat de narcist altijd alles onder controle had.
Partners zijn bang om de kinderen in een scheiding te betrekken, dat de narcist hen als pionnen gaat gebruiken om hen nog meer te dwarsbomen.

Ik heb ook in die situatie gezeten. Tweemaal al. Het vraagt veel voorbereiding en rekensommen maken. En het resultaat is dat je het nadien met heel wat minder moet stellen.

Maar geloof me, het is die prijs dubbel en dik waard.

Er staat geen prijs op je veilig voelen
Er staat geen prijs op eindelijk niet meer in constante angst moeten leven.
Er staat geen prijs op niet meer in elkaar duiken bij elke scheldpartij of hand die opgeheven wordt.

En de kinderen zijn gelukkig elk moment dat ze niet bij de narcistische partner moeten zijn.
Dat is het enige dat nog schort in onze maatschappij.
Ik weet dat de rechtbank gemakkelijk oordeelt voor co-ouderschap.
Het concept van narcisme is nog veel te weinig gekend en er wordt veel te weinig rekening gehouden met de wensen van de kinderen, die liefst zo weinig mogelijk tijd moeten doorbrengen met de narcistische ouder.

Ook dat versterkt mij in mijn missie. Hoe meer mensen er over weten en praten, hoe meer bewustwording er komt. En niet zomaar dat het een hype zou zijn.

Mensen moeten echt bewust worden over wat narcisme is en wat voor schadelijke invloed ze hebben op hun omgeving.

Ik weet ook dat mensen vaak schermen met het argument dat een narcist er pas één is als hij of zij de klinische diagnose gekregen heeft.
Medisch gesproken is dat correct. Dan pas hebben ze een “stoornis”.

Maar in mijn ogen is het stellen van het schadelijke gedrag zonder de diagnose zeker even schadelijk en “gestoord”. En maakt het de gevolgen zeker niet minder schrijnend.

Het maakte voor mij geen verschil uit of mijn man de diagnose had, toen hij mij stond uit te schelden.
Het maakte geen verschil uit of hij de diagnose had, toen hij me een blauwe lip sloeg.

Het maakte wel verschil uit toen ik besefte dat hij de kenmerken van narcisme had, dat ik besloot om een einde te maken aan mijn relatie.

De vrouw op het stoeltje was zich daar toen niet bewust van.
Ze dacht toen nog dat het “alleen” alcoholisme was, en dat ze dat kon overwinnen, dat ze hem kon genezen.

Voor narcisme is er geen kans op genezing.

Ik had haar dat willen vertellen, vijf jaar geleden.

Maar ik weet ook dat een mens pas een knoop kan doorhakken als de nood hoger is dan de angst, of erger: de hoop.

En de vrouw op het stoeltje liep nog over van liefde en hoop.

Ik kan alleen maar blij zijn dat ze drie jaar later wel voor zichzelf heeft durven kiezen.
Dat ze vond dat ze meer waard was dan wat ze kreeg.

En vooral… dat ze niet meer wilde wat ze kreeg.
Dat ze eindelijk kon zeggen: NEE! IK WIL DIT NIET MEER!

NOOIT MEER.

NEVER AGAIN.

Wanneer kom je tot het besef dat je een relatie hebt met een narcist?

Dat vroeg Annick me in de podcast die je eergisteren kon beluisteren. Ik moest daar toen even over nadenken. Zoals ik in mijn vorige blog schreef, rol je er geleidelijk in, zodat je het niet echt beseft.

Natuurlijk voel je wel dat het hélemaal niet okee is hoe je behandeld wordt. Maar je wordt gebrainwasht, of zoals het in het narcisme-landschap genoemd wordt: ge-gaslight. 

(de term komt uit een film van Alfred Hitchcock)

Gaslighting betekent dat je beleving van de realiteit zo in vraag gesteld wordt, dat je gaat geloven dat je alles verkeerd ziet, hoort en voelt. Zo erg dat je op een bepaald moment gesprekken gaat beginnen opnemen, zodat je later voor jezelf kan horen dat het wel degelijk zo gegaan is als jij het je herinnert.

En ja, ook ik heb dat gedaan. Ook met de bedoeling om het te kunnen laten horen aan mensen die het nog altijd niet willen geloven. Of in de rechtbank als het tot een vechtscheiding zou komen. Gelukkig is dat niet gebeurd bij mij, maar dat het van een leien dakje gegaan is, kan ik ook niet zeggen. Maar dat is voor een andere blog.

In elk geval, als je in je relatie begint te beseffen dat je zoiets zou willen doen, gesprekken opnemen om zeker te zijn dat je niet gek bent, ga er dan maar van uit dat er iets ernstigs mis is. Dat je gemanipuleerd wordt. 

En begin dan eens rond te kijken en te horen. 

Ik weet niet meer hoe het bij mij juist gebeurd is, maar op een gegeven moment ben ik bij youtube filmpjes van Dr. Ramani beland, die een heel kanaal over narcisme heeft. 

De kenmerken die ze beschreef, klonken zo bekend in de oren.

Eigenlijk, nu ik dit zo schrijf, herinner ik het me plots weer. Mijn ex had/heeft een alcoholprobleem. Ik ben een tijdje lid geweest van facebook zelfhulpgroepen voor partners van alcoholisten. Ik heb zelfs een eigen website erover gemaakt, met de bedoeling een forum te bieden voor lotgenoten. Toen nog vanuit de insteek om onze partners te helpen, want ze hadden het toch zo moeilijk. (sorry als ik hier wat sarcastisch klink, maar het leek altijd alsof wij als slachtoffers niet het recht hadden om het er moeilijk mee te hebben)

Dat kreeg ik trouwens als verwijt elke keer ook te horen, als ik kloeg dat hij zich weer niet aan zijn beloftes hield. Dat ik niet elke keer oude koeien uit de gracht mocht halen, want zo steunde ik hem niet. Ik moest vooral begripvol en geduldig zijn. Ik begreep toen niet hoe de AA-leden elkaar zo aanspoorden om met hun partner om te gaan, maar nu ben ik ervan overtuigd dat het vooral hijzelf was die deed alsof het vanuit de AA kwam. Gaslighting alweer.

En geloof me, ik héb véél geduld gehad. 1000 keer opnieuw vergeven, telkens opnieuw geloofd dat het vanaf nu beter zou zijn. Ik haalde helemaal geen oude koeien uit de gracht, want dat betekende alweer veel verbaal geweld en hervallen in alcoholmisbruik, dus daar paste ik wel voor op.

In de zelfhulpgroepen waarvan ik lid was, begon vaak het woord “narcisme” te vallen. De gedragingen die werden besproken, vielen vaak samen met gevolgen van alcoholisme, dus ik besteedde er toen niet zoveel aandacht aan.

Dan gebeurde “het incident”. Ik dacht dat dat het keerpunt zou zijn, dat hij niet lager meer kon vallen, dat het toen eindelijk gedaan zou zijn.

Ik ga er niet vaag over doen. Naarmate mijn kinderen ouder werden, begonnen ze veel minder tolerant naar hem te worden. Op zijn scheldpartijen werd gereageerd en hij werd er nog agressiever van. Het idee om tegengesproken te worden, was onaanvaardbaar voor hem. En als hij dan ook nog gedronken had, werd hij helemaal agressief, ook fysiek. Op een dag ontstond er een schermutseling tussen hem en mijn twee 17-jarige zonen, en brak hij de neus van mijn oudste zoon. 

Ook dat vergaf ik hem. Zelfs mijn zoon vergaf het hem. Want hij had het toch zo moeilijk. Hij was ziek.

En daarom nam ik hem mee naar de huisdokter. Mijn voorwaarden: terug naar de AA, aan de medicatie tegen alcoholmisbruik en in therapie.

Gedurende een half jaar ging dat beter. Ik kan niet zeggen “goed”, maar het ging beter. 

Maar natuurlijk duurde het niet lang. Ik begon te vermoeden dat hij de medicatie niet nam, want hij kwam opnieuw aangeschoten thuis na het werk. Dus telde ik het aantal pilletjes in het doosje. En dat bleef soms dagen na elkaar hetzelfde aantal.

Ja, zo ver komt het. Als partner val je in acties die je nooit had durven denken. Die je nooit had durven nodig achten. Je telt pilletjes. Je checkt uitgaven. Je checkt hun online activiteiten, waar ze zijn (of ze inderdaad zijn waar en wanneer ze zeggen dat ze zijn), je check zelfs hun chats. Dingen waar ik zeker niet fier op ben. En ik wou dat ik kon zeggen dat ik niets vond. Helaas ben ik gezegend met een zesde zintuig, dat zegt dat er iets niet pluis is als dat ook echt zo is.

Maar er is dus een korte periode geweest (geen zes maanden, alhoewel ik voor hem toen een heuse trofee in plexiglas heb laten maken om zijn zes maanden te vieren) dat hij niet of weinig onderhevig was aan alcohol.

Maar het ging niet echt veel beter. Het gedrag zwakte af, maar het bleef. 

En toen ben ik gaan beseffen dat het niet aan de alcohol lag. Er was iets mis met hem zelf.

Dat was een zware dobber voor mij. De hoop dat het eindelijk zou beteren en dat hij zou kunnen genezen, werd de kop ingedrukt. 

Maar wat was er dan wel aan de hand? En toen herinnerde ik me de gesprekken in de zelfhulpgroepen. De naam Dr. Ramani kwam ter sprake en ik begon me te verdiepen in haar video’s en verhalen van lotgenoten.

Het is een bevreemdende ervaring. Je denkt dat je verhaal in het begin een sprookje was dat geleidelijk uitgroeide tot een nachtmerrie. Je denkt dat je speciaal was, dat jouw verhaal uitzonderlijk is.

En dan lees je verhalen die lijken alsof je ze zelf hebt neergeschreven. Je leest woorden die gezegd werden, die ook uit de mond van jouw geliefde kwamen. Je hoort beschrijvingen van situaties die identiek zijn aan de jouwe. 

En dan besef je: er is een patroon. Hij is niet zomaar een man met bepaalde gedragingen, het is een patroon en het heeft een naam. 

Narcisme.

Als ik het woord vroeger hoorde, dacht ik dat het synoniem was voor een mens met overdreven eigendunk en ijdelheid. Iemand die irritant kon zijn, maar verder onschadelijk was voor zichzelf en/of zijn omgeving.

De eerste keer dat ik besefte dat het ook negatieve gevolgen had, was toen mijn ex zelf bij de psychiater buiten kwam en heel ontdaan vertelde dat deze hem gezegd had dat hij ernstige kenmerken van narcisme vertoonde.

Ik heb toen veel moeite moeten doen om niet te lachen en te zeggen “ja, deuh!”.

Toen was het even amusant, maar toen ik me er in begon te verdiepen, verging het lachen me steeds minder.

Ik kocht het boek van Dr. Ramani: “Should I Stay or Should I Go? – Surviving a relationship with a narcissist”.

En toen gingen mijn ogen open. Helemaal open.

Alle puzzelstukken vielen op hun plaats. En tegelijk stortte mijn wereld in elkaar.

Het heeft een naam. Het zijn persoonlijkheidseigenschappen en niet het gevolg van alcoholisme. 

En het is ongeneeslijk.

En daar sta je dan. En je beseft dat je inderdaad jezelf de vraag moet stellen.

Should I Stay or Should I Go.

Het klinkt als een liedje. Maar eigenlijk is het een doodvonnis voor je relatie.

Voor alle hoop die je nog had. Voor alle dromen waar je je nog aan vasthield.

En tegelijk voel je opluchting. 

Eindelijk besef je dat je zelf nergens de schuld aan had. Dat je niks anders had kunnen doen om het te doen werken. Waarom niks hielp. 

Het was een verloren zaak vanaf het moment dat je hem in je hart sloot. En geen enkele gram liefde meer had daar iets aan kunnen veranderen.

Je weet dat je alles gedaan hebt wat je kon. En daarom weet je ook dat het okee is om het los te laten.

Het is niet opgeven. Het is niet falen.

Het is gewoon de dingen accepteren die je niet kan veranderen, de moed hebben om de dingen te veranderen die je wel kan veranderen, en de wijsheid hebben om het verschil te zien.

Wat je dus wel kan veranderen, is de relatie stopzetten.

Of je kan accepteren dat het nooit zal veranderen.

Een tussenweg is er niet.