13 | Wanneer je beseft dat het narcisme is

Wanneer kom je tot het besef dat je een relatie hebt met een narcist?

Dat vroeg Annick me in de podcast die je eergisteren kon beluisteren. Ik moest daar toen even over nadenken. Zoals ik in mijn vorige blog schreef, rol je er geleidelijk in, zodat je het niet echt beseft.

Natuurlijk voel je wel dat het hélemaal niet okee is hoe je behandeld wordt. Maar je wordt gebrainwasht, of zoals het in het narcisme-landschap genoemd wordt: ge-gaslight. 

(de term komt uit een film van Alfred Hitchcock)

Gaslighting betekent dat je beleving van de realiteit zo in vraag gesteld wordt, dat je gaat geloven dat je alles verkeerd ziet, hoort en voelt. Zo erg dat je op een bepaald moment gesprekken gaat beginnen opnemen, zodat je later voor jezelf kan horen dat het wel degelijk zo gegaan is als jij het je herinnert.

En ja, ook ik heb dat gedaan. Ook met de bedoeling om het te kunnen laten horen aan mensen die het nog altijd niet willen geloven. Of in de rechtbank als het tot een vechtscheiding zou komen. Gelukkig is dat niet gebeurd bij mij, maar dat het van een leien dakje gegaan is, kan ik ook niet zeggen. Maar dat is voor een andere blog.

In elk geval, als je in je relatie begint te beseffen dat je zoiets zou willen doen, gesprekken opnemen om zeker te zijn dat je niet gek bent, ga er dan maar van uit dat er iets ernstigs mis is. Dat je gemanipuleerd wordt. 

En begin dan eens rond te kijken en te horen. 

Ik weet niet meer hoe het bij mij juist gebeurd is, maar op een gegeven moment ben ik bij youtube filmpjes van Dr. Ramani beland, die een heel kanaal over narcisme heeft. 

De kenmerken die ze beschreef, klonken zo bekend in de oren.

Eigenlijk, nu ik dit zo schrijf, herinner ik het me plots weer. Mijn ex had/heeft een alcoholprobleem. Ik ben een tijdje lid geweest van facebook zelfhulpgroepen voor partners van alcoholisten. Ik heb zelfs een eigen website erover gemaakt, met de bedoeling een forum te bieden voor lotgenoten. Toen nog vanuit de insteek om onze partners te helpen, want ze hadden het toch zo moeilijk. (sorry als ik hier wat sarcastisch klink, maar het leek altijd alsof wij als slachtoffers niet het recht hadden om het er moeilijk mee te hebben)

Dat kreeg ik trouwens als verwijt elke keer ook te horen, als ik kloeg dat hij zich weer niet aan zijn beloftes hield. Dat ik niet elke keer oude koeien uit de gracht mocht halen, want zo steunde ik hem niet. Ik moest vooral begripvol en geduldig zijn. Ik begreep toen niet hoe de AA-leden elkaar zo aanspoorden om met hun partner om te gaan, maar nu ben ik ervan overtuigd dat het vooral hijzelf was die deed alsof het vanuit de AA kwam. Gaslighting alweer.

En geloof me, ik héb véél geduld gehad. 1000 keer opnieuw vergeven, telkens opnieuw geloofd dat het vanaf nu beter zou zijn. Ik haalde helemaal geen oude koeien uit de gracht, want dat betekende alweer veel verbaal geweld en hervallen in alcoholmisbruik, dus daar paste ik wel voor op.

In de zelfhulpgroepen waarvan ik lid was, begon vaak het woord “narcisme” te vallen. De gedragingen die werden besproken, vielen vaak samen met gevolgen van alcoholisme, dus ik besteedde er toen niet zoveel aandacht aan.

Dan gebeurde “het incident”. Ik dacht dat dat het keerpunt zou zijn, dat hij niet lager meer kon vallen, dat het toen eindelijk gedaan zou zijn.

Ik ga er niet vaag over doen. Naarmate mijn kinderen ouder werden, begonnen ze veel minder tolerant naar hem te worden. Op zijn scheldpartijen werd gereageerd en hij werd er nog agressiever van. Het idee om tegengesproken te worden, was onaanvaardbaar voor hem. En als hij dan ook nog gedronken had, werd hij helemaal agressief, ook fysiek. Op een dag ontstond er een schermutseling tussen hem en mijn twee 17-jarige zonen, en brak hij de neus van mijn oudste zoon. 

Ook dat vergaf ik hem. Zelfs mijn zoon vergaf het hem. Want hij had het toch zo moeilijk. Hij was ziek.

En daarom nam ik hem mee naar de huisdokter. Mijn voorwaarden: terug naar de AA, aan de medicatie tegen alcoholmisbruik en in therapie.

Gedurende een half jaar ging dat beter. Ik kan niet zeggen “goed”, maar het ging beter. 

Maar natuurlijk duurde het niet lang. Ik begon te vermoeden dat hij de medicatie niet nam, want hij kwam opnieuw aangeschoten thuis na het werk. Dus telde ik het aantal pilletjes in het doosje. En dat bleef soms dagen na elkaar hetzelfde aantal.

Ja, zo ver komt het. Als partner val je in acties die je nooit had durven denken. Die je nooit had durven nodig achten. Je telt pilletjes. Je checkt uitgaven. Je checkt hun online activiteiten, waar ze zijn (of ze inderdaad zijn waar en wanneer ze zeggen dat ze zijn), je check zelfs hun chats. Dingen waar ik zeker niet fier op ben. En ik wou dat ik kon zeggen dat ik niets vond. Helaas ben ik gezegend met een zesde zintuig, dat zegt dat er iets niet pluis is als dat ook echt zo is.

Maar er is dus een korte periode geweest (geen zes maanden, alhoewel ik voor hem toen een heuse trofee in plexiglas heb laten maken om zijn zes maanden te vieren) dat hij niet of weinig onderhevig was aan alcohol.

Maar het ging niet echt veel beter. Het gedrag zwakte af, maar het bleef. 

En toen ben ik gaan beseffen dat het niet aan de alcohol lag. Er was iets mis met hem zelf.

Dat was een zware dobber voor mij. De hoop dat het eindelijk zou beteren en dat hij zou kunnen genezen, werd de kop ingedrukt. 

Maar wat was er dan wel aan de hand? En toen herinnerde ik me de gesprekken in de zelfhulpgroepen. De naam Dr. Ramani kwam ter sprake en ik begon me te verdiepen in haar video’s en verhalen van lotgenoten.

Het is een bevreemdende ervaring. Je denkt dat je verhaal in het begin een sprookje was dat geleidelijk uitgroeide tot een nachtmerrie. Je denkt dat je speciaal was, dat jouw verhaal uitzonderlijk is.

En dan lees je verhalen die lijken alsof je ze zelf hebt neergeschreven. Je leest woorden die gezegd werden, die ook uit de mond van jouw geliefde kwamen. Je hoort beschrijvingen van situaties die identiek zijn aan de jouwe. 

En dan besef je: er is een patroon. Hij is niet zomaar een man met bepaalde gedragingen, het is een patroon en het heeft een naam. 

Narcisme.

Als ik het woord vroeger hoorde, dacht ik dat het synoniem was voor een mens met overdreven eigendunk en ijdelheid. Iemand die irritant kon zijn, maar verder onschadelijk was voor zichzelf en/of zijn omgeving.

De eerste keer dat ik besefte dat het ook negatieve gevolgen had, was toen mijn ex zelf bij de psychiater buiten kwam en heel ontdaan vertelde dat deze hem gezegd had dat hij ernstige kenmerken van narcisme vertoonde.

Ik heb toen veel moeite moeten doen om niet te lachen en te zeggen “ja, deuh!”.

Toen was het even amusant, maar toen ik me er in begon te verdiepen, verging het lachen me steeds minder.

Ik kocht het boek van Dr. Ramani: “Should I Stay or Should I Go? – Surviving a relationship with a narcissist”.

En toen gingen mijn ogen open. Helemaal open.

Alle puzzelstukken vielen op hun plaats. En tegelijk stortte mijn wereld in elkaar.

Het heeft een naam. Het zijn persoonlijkheidseigenschappen en niet het gevolg van alcoholisme. 

En het is ongeneeslijk.

En daar sta je dan. En je beseft dat je inderdaad jezelf de vraag moet stellen.

Should I Stay or Should I Go.

Het klinkt als een liedje. Maar eigenlijk is het een doodvonnis voor je relatie.

Voor alle hoop die je nog had. Voor alle dromen waar je je nog aan vasthield.

En tegelijk voel je opluchting. 

Eindelijk besef je dat je zelf nergens de schuld aan had. Dat je niks anders had kunnen doen om het te doen werken. Waarom niks hielp. 

Het was een verloren zaak vanaf het moment dat je hem in je hart sloot. En geen enkele gram liefde meer had daar iets aan kunnen veranderen.

Je weet dat je alles gedaan hebt wat je kon. En daarom weet je ook dat het okee is om het los te laten.

Het is niet opgeven. Het is niet falen.

Het is gewoon de dingen accepteren die je niet kan veranderen, de moed hebben om de dingen te veranderen die je wel kan veranderen, en de wijsheid hebben om het verschil te zien.

Wat je dus wel kan veranderen, is de relatie stopzetten.

Of je kan accepteren dat het nooit zal veranderen.

Een tussenweg is er niet.