16 | Patronen

Mensen vragen soms hoe het komt dat ik in hemelsnaam in zulke omstandigheden bij zo’n man kon blijven.

Het antwoord daarop is niet eenvoudig. Er zijn een hoop mechanismen die in werking treden als je in een toxische relatie zit.

In de eerste plaats hou je oprecht van je partner. Je kan de eerste jaren niet geloven dat het echt een patroon is dat nooit zal veranderen. Je blijft leven op hoop en op beloftes die nooit ingelost worden. En zeker als je een vergevingsgezind persoon bent dat mensen meerdere kansen geeft. Of in het geval met narcisten duizend kansen. En als dat gecombineerd is met alcoholisme, nog veel meer.

Ten tweede ontstaat er een patroon dat relatieverslaving heet. Door de extreme ups and downs van met de grond gelijk gemaakt te worden en de volgende dag weer opgehemeld te worden, komen er stoffen in je hersenen vrij die een verslaving doen ontstaan.

Het brengt het romantische concept van “ik ben verslaafd aan jou” tot een heel andere orde.
En het is allesbehalve liefdevol.

Ik heb natuurlijk altijd wel geweten dat ik er ook aan geleden heb, maar ik dacht niet in grote mate.

Deze week kreeg ik daar een heel ander zicht op.

Een bevriende phd-student waar ik vijf jaar geleden mee samen werkte, maakte indertijd een studie over inclusie bij de universiteit. Op een dag deed hij een oproep naar mensen om er aan mee te werken. Hij zocht mensen met een bepaalde identiteit die heel wat impact op hun leven had. Ik grapte (min of meer) of vrouwen die getrouwd zijn met een alcoholist, hier ook voor in aanmerking kwamen. Het antwoord was positief en niet zo veel later zat ik op het stoeltje voor de camera.

Het project zelf kwam nooit echt helemaal van de grond. En eigenlijk misschien maar beter ook. Ik zei in het interview dat ik mijn toenmalige echtgenoot ervan zou op de hoogte brengen, maar uiteindelijk heb ik dat nooit aangedurfd.

Tot voor kort herinnerde ik me het interview nog vaag, tot het ter sprake kwam in één van onze gesprekken. Ik wilde het laten zien aan mijn liefste. Waarom weet ik niet goed. Vaag had ik een gevoel van fierheid omdat ik het aangedurfd had mijn verhaal voor camera te brengen.

Die fierheid verdween echter snel toen ik het youtube filmpje opende en mezelf daar zag zitten op het stoeltje. Het was alsof ik naar een vreemde keek. Eerst en vooral verafschuwde ik mijn gestalte. Het overgewicht, hoe mijn haar lag… Het eerste dat ik dacht, was “my god, ging ik zo naar het werk?”.

En dan begon ik te vertellen in het filmpje.

Zelfs nu, terwijl ik dit schrijf, heb ik het moeilijk om het onder woorden te brengen.

De vrouw op het stoeltje vertelde hoe ze zichzelf niet zag als een slachtoffer. Hoe haar man toch veel moeite deed en in de kern een goede man was. Hoe ze niet wilde dat mensen medelijden met haar hadden, dat ze een sterke onafhankelijke vrouw was die wist wat ze deed, elke keer als ze haar alcoholist een nieuwe kans gaf.

Hoe ze “maar” enkele keren fysiek geweld had ervaren. Op het einde vroeg ze de interviewer zelfs om die passage er uit te knippen, want ze was geen mishandelde vrouw. Het waren toch “maar enkele klappen” die ze gekregen had.

Ik keek naar de vrouw die een schim was van wie ze ooit was. Van wie ik nu ben.
En ik zag het concept van relatieverslaving door heel andere ogen.

Wat ik vooral nu besef, is hoe moeilijk het echt voor mijn omgeving moet geweest zijn.

Ik geloofde in mijn man. Ik hield oprecht van hem. Ik gaf hem alles wat ik had.
Lichaam en ziel. Geloof en vertrouwen. Liefde en vergiffenis.

Maar mijn omgeving had die gevoelens helemaal niet voor hem. Zij zagen alleen hoe fundamenteel onrechtvaardig ik behandeld werd.

Ik moet oprecht toegeven dat ik bij het zien van die vrouw op het stoeltje, haar bijna bij de hand zou genomen hebben en haar naar een vluchthuis voor vrouwen zou gebracht hebben, samen met haar kinderen.

Het heeft een diepe indruk op me achtergelaten.
En tegelijk versterkt het me in mijn missie.

Er zijn ontelbare vrouwen (en mannen) die zich op dit moment in dezelfde situatie bevinden.
En ik wens voor hen dat ze er niet zo lang over doen om te beseffen dat ze meer waard zijn dan zo behandeld te worden.

Dat niets, maar dan ook niets, en zeker geen zogenaamde liefde, het rechtvaardigt dat je mishandeld wordt.

Want als je iemand graag ziet, behandel je je geliefde zo niet.
Een mishandelaar kiest ervoor om te mishandelen.
Dat doe je niet “per ongeluk”.
De berekendheid waarmee het gebeurt, spreekt het idee tegen dat het “buiten hun controle” ligt.

Manipulatie is een bewuste keuze.
Je partner slaan is een bewuste keuze.
Je partner uitschelden is een bewuste keuze.
Je partner vernederen is een bewuste keuze.

Laat je nooit wijsmaken dat het jouw schuld is. Dat jouw reacties het “uitlokken”.

Ik denk dat ik nu voor mezelf weet waarom ik in eerste instantie nooit echt iets met mijn diploma psychologie gedaan heb.

Ik kan niet onpartijdig zijn in deze gevallen. Ik spreek voor degenen die niet durven spreken.
Ik leer hen om zichzelf graag te zien.

Zodat ze inzien dat ze het waard zijn om voor zichzelf te kiezen.
Zodat ze inzien dat ze dit gedrag niet moeten blijven pikken.

En in het geval van narcisten is het mijn inziens een verspilling van energie om een manier te vinden om met hen samen te leven. De enige manier is er uit stappen.

Ik besef natuurlijk dat dat niet altijd evident is, of zelfs door omstandigheden heel moeilijk.

De grootste struikelblokken zijn de financiële middelen en de kinderen.

Partners durven niet vertrekken omdat ze geen geld hebben, omdat de narcist altijd alles onder controle had.
Partners zijn bang om de kinderen in een scheiding te betrekken, dat de narcist hen als pionnen gaat gebruiken om hen nog meer te dwarsbomen.

Ik heb ook in die situatie gezeten. Tweemaal al. Het vraagt veel voorbereiding en rekensommen maken. En het resultaat is dat je het nadien met heel wat minder moet stellen.

Maar geloof me, het is die prijs dubbel en dik waard.

Er staat geen prijs op je veilig voelen
Er staat geen prijs op eindelijk niet meer in constante angst moeten leven.
Er staat geen prijs op niet meer in elkaar duiken bij elke scheldpartij of hand die opgeheven wordt.

En de kinderen zijn gelukkig elk moment dat ze niet bij de narcistische partner moeten zijn.
Dat is het enige dat nog schort in onze maatschappij.
Ik weet dat de rechtbank gemakkelijk oordeelt voor co-ouderschap.
Het concept van narcisme is nog veel te weinig gekend en er wordt veel te weinig rekening gehouden met de wensen van de kinderen, die liefst zo weinig mogelijk tijd moeten doorbrengen met de narcistische ouder.

Ook dat versterkt mij in mijn missie. Hoe meer mensen er over weten en praten, hoe meer bewustwording er komt. En niet zomaar dat het een hype zou zijn.

Mensen moeten echt bewust worden over wat narcisme is en wat voor schadelijke invloed ze hebben op hun omgeving.

Ik weet ook dat mensen vaak schermen met het argument dat een narcist er pas één is als hij of zij de klinische diagnose gekregen heeft.
Medisch gesproken is dat correct. Dan pas hebben ze een “stoornis”.

Maar in mijn ogen is het stellen van het schadelijke gedrag zonder de diagnose zeker even schadelijk en “gestoord”. En maakt het de gevolgen zeker niet minder schrijnend.

Het maakte voor mij geen verschil uit of mijn man de diagnose had, toen hij mij stond uit te schelden.
Het maakte geen verschil uit of hij de diagnose had, toen hij me een blauwe lip sloeg.

Het maakte wel verschil uit toen ik besefte dat hij de kenmerken van narcisme had, dat ik besloot om een einde te maken aan mijn relatie.

De vrouw op het stoeltje was zich daar toen niet bewust van.
Ze dacht toen nog dat het “alleen” alcoholisme was, en dat ze dat kon overwinnen, dat ze hem kon genezen.

Voor narcisme is er geen kans op genezing.

Ik had haar dat willen vertellen, vijf jaar geleden.

Maar ik weet ook dat een mens pas een knoop kan doorhakken als de nood hoger is dan de angst, of erger: de hoop.

En de vrouw op het stoeltje liep nog over van liefde en hoop.

Ik kan alleen maar blij zijn dat ze drie jaar later wel voor zichzelf heeft durven kiezen.
Dat ze vond dat ze meer waard was dan wat ze kreeg.

En vooral… dat ze niet meer wilde wat ze kreeg.
Dat ze eindelijk kon zeggen: NEE! IK WIL DIT NIET MEER!

NOOIT MEER.

NEVER AGAIN.